Agra
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Agra — Hindistonning şimolidagi, Uttar-Pradeş ştatida, Jamna (Yamuna) daryosi böyidagi şahar. U Boburiylar davrida poytaxt bölgan va Tojmahal kabi me'moriy yodgorliklari bilan maşhur.
Tarixi
13Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Agraning tarixiy ahamiyati Sulton Sikandar Lodi davrida boşlangan: 1504–1505-yillarda u şaharni qayta qurib, hukumat qarorgohiga aylantirgan. 1526-yilda Birinçi Panipat jangida Bobur Ibrohim Lodiyni mağlub etib, Agrani egallagan. Rus tilidagi Vikipediya esa Bobur 1526-yilda Agrani bosib olganini, uning davrida şaharda dastlabki istehkomlar paydo bölganini yozadi.
Akbar va Şoh Jahon davrida Agra ravnaq topdi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Akbar Jamnaning öng sohilida hozirgi şaharni barpo etib, Agra qal'asining devorlarini kötargan; Şoh Jahon davrida şaharda Tojmahal qurilgan. Poytaxt maqomi haqida manbalar bir xil emas: özbekça Vikipediya Agra 18–19-asrlarda Boburiylar poytaxti bölgan deydi; rus tilidagi Vikipediya 1528–1658-yillarni, ingliz tilidagi Vikipediya 1658-yilgaça bölgan davrni körsatadi. Ikkala xorijiy material ham 1658-yilda Aurangzeb saroyni Dehliga (rus tilidagi Vikipediyada — Aurangabodga) köçirgani, şundan söng Agra tanazzulga yuz tutganini bildiradi.
18-asrda şahar bir neça bor qöl almaşgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, 1761-yilda uni jatlar egallagan, keyinroq marathalar va Ost-Indiya kompaniyasi qöliga ötgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 1803-yilda inglizlar şaharni egallagan, Britaniya hukmronligida Agra savdo şahri sifatida rivojlanib, temir yöl orqali Dehli, Banoras va Kalkutta bilan boğlangan. 1857-yilgi qözğolon paytida inglizlar qal'ada mudofaa qilgan.
Geografiyasi
13Agra Jamna daryosining böyida joylaşgan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, u Dehlidan taxminan 230 km janubi-şarqda, Lakxnaudan 330 km ğarbda. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, iqlimi subtropik musson iqlimi: aprel–iyulda kunduzgi harorat 40–46 °C ga yetadi, yillik yoğin 723 mm, deyarli hammasi iyundan sentyabrgaça yoğadi.
Aholisi
13Özbekça Vikipediyada aholisi 899 ming kişi (1991) deb berilgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 2011-yilda 1 746 467 kişi; ingliz tilidagi Vikipediyada taxminan 1,6 million. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, aholining 89,6 foizi hinduizmga, 8,93 foizi islomga e'tiqod qiladi; eng keng tarqalgan til — hind tili, bir qismi urdu va panjob tillarida gaplaşadi.
Iqtisodiyoti
13Agra — yirik temir yöl tuguni. Sanoati kön-poyabzal, oziq-ovqat, qoğoz, oynaşişa, elektrotexnika korxonalaridan iborat; şimoliy Hindistondagi eng yirik „Jons-Mils“ yigiruv kombinati şu yerda joylaşgan. Qölda gazlama töqiş va badiiy buyumlar yasaş hunarmandçiligi rivojlangan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, turizm ham muhim tarmoq.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Agrada 16–17-asrlarga oid musulmon me'morçiligi yodgorliklari saqlangan: Agra qal'asi, Marvarid masjid, Jome masjid, E'timod ud-Davla maqbarasi va Şoh Jahon hamda uning xotini Mumtoz Mahal maqbarasi — Tojmahal. Özbekça Vikipediyaga köra, bu yodgorliklarni qurişda hind ustalari bilan birga Buxoro va Samarqand ustalari ham qatnaşgan. Tojmahal va Agra qal'asi YuNESKO Jahon merosi obyektlari qatoriga kiritilgan. Şahar marmarga öyma va qadama naqşlar hamda fil suyagidan buyumlari bilan maşhur. Agrada universitet (1927) va Mahatma Gandi asarlariga bağişlangan maxsus kutubxona bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Agra // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/680 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAgra. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/680
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/680
Raqamlarda
Aholi soni · 1-yanvar 2011
1,6 mln kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q42941wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q797848wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.