Xumoyun
SaqlaşBoşqa nomlari: Humoyun · Xumayun · Humayun
Öqiş: 2 daqiqa
Humoyun (töliq ismi Nosiriddin Muhammad Humoyun) — Boburiylar (Buyuk moĞullar) davlatining ikkinçi hukmdori, Boburning öğli va Akbarning otasi. U 1530–1540 va 1555–1556-yillarda hukmronlik qilgan.
Hayoti
13Rus va ingliz Vikipediyasiga köra, Humoyun 1508-yil 6-martda tuğilgan, 1556-yil 27-yanvarda vafot etgan. Rusça maqolada tuğilgan joyi Kobul, vafot etgan joyi Dehli deb körsatilgan. Özbekça Vikipediyada sanalar «1508.6.3 – 1556.27.1» şaklida berilgan. Inglizça maqolaga köra, u Boburning sevimli rafiqasi Mohambegimdan tuğilgan.
1530-yilda Humoyun otasi Boburning Hindistondagi mulklarini meros qilib olgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, bu paytda u 22 yoşda, tajribasiz hukmdor edi. Ukasi Komron Mirzo Kobul va Qandahorni oladi, ikkovi qattiq raqibga aylangan. Özbekça maqolada ukalari — Komron, Feruz, Askariy va Hindol mirzolarning mustaqillikka intilişi davlatni zaiflaştirgani qayd etilgan.
Şerşoh Suriy bilan kuraş
13Humoyun Gujarot, Malva va boşqa hududlarni öz davlatiga qöşib olgan. Biroq Bihar hukmdori Şer Xon (Şerşoh Suriy) kuçayib, Bengaliyani egallagan. Rusça va özbekça maqolalarga köra, Humoyun Çausa yaqinida (1539) va Qanovuj yaqinida (1540) yengilgan, Dehli va Agradan ketişga majbur bölgan. Çausa jangi ingliz maqolasida 1539-yil iyun oyida Gang daryosi böyida bölgani, Qanovuj jangi esa 1540-yil 17-mayda bölgani aytilgan; rusça maqolada Çausa uçun 27-iyun sanasi berilgan.
Keyin Humoyun Lohur, Sind va Marvar tomon çekingan. Sindda öğli Akbar tuğilgan (1542). Ukalari örtasidagi ziddiyatlar sababli u Eronga ketişga majbur bölgan.
Qaytişi va vafoti
13Rusça maqolaga köra, 1544-yilda Humoyun Safaviylar şohi Tahmasp I ning yordamini olgan, buning evaziga sunniylikdan şialikka ötişiga töğri kelgan. Şerşoh 1545-yilda vafot etgaç, uning vorislari özaro nizolaşgan. Humoyun avval Kobul va Qandahorni Komrondan olgan, 1555-yilda Lohurni egallagan va şu yilning yozida Agra hamda Dehlini qaytarib olgan. Özbekça maqolada hal qiluvçi jang 1555-yil 27-mayda Sirhindda bölgani yozilgan.
Humoyun kutubxona zinasidan tuşayotganda yiqilib, bir neça kundan keyin vafot etgan.
Faoliyati va merosi
13Özbekça maqolaga köra, Humoyun ma'muriy islohotlar ötkazgan, uning davrida Mir Sayid Ali boşçiligida miniatyura maktabi yuzaga kelgan. U fors va turkiy tillarda şe'rlar yozgan. Rusça maqolada hukumat tört idoradan — «Olov», «Suv», «Yer» va «Havo» idoralaridan — iborat bölgani aytilgan. Inglizça maqolaga köra, Eron zodagonlarining kelişi saroy madaniyatida fors san'ati, me'morçiligi, tili va adabiyoti ta'sirini kuçaytirgan.
Dehlidagi Humoyun maqbarasini Akbar qurdirgan; rusça maqolada u Butunjahon merosi yodgorligi sanalgani va Toj-Mahal uçun namuna hisoblanişi aytilgan. Humoyunning singlisi Gulbadanbegim «Humoyunnoma» asarini yozgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xumoyun // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1102 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXumoyun. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1102
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1102
Hayot yöli 3 bekat · Globusda köriş →
Qobul 1508–1530 · 22 yil
Kobulda tuğilgan (6 mart 1508).
Manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D0%BDAgra 1530–1540 · 10 yil
Otasi Boburdan keyin taxtga ötirib, Boburiylar davlatini boşqargan; Qanavuj mağlubiyatidan söng Agradan çiqib ketgan.
Manba: https://en.wikipedia.org/wiki/HumayunDehli 1556
Vafot etdi
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Wikidata: Q486188wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
- 2https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D0%BDru.wikipedia.org
- 3https://en.wikipedia.org/wiki/Humayunen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.