Muhammad Solih
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Muhammad Solih (1455–1535) — eski özbek (turkiy) va fors tillarida ijod qilgan şoir, davlat arbobi va tarixnavis, «Şayboniynoma» tarixiy dostonining muallifi. ÖzME'ga köra, u 1455-yilda Xorazmda tuğilgan va 1535-yilda Buxoroda vafot etgan. Rusça Vikipediyada uning hayot yillari boşqaça berilgan bölib, bu sanalar manbalarda bahsli ekanini körsatadi.12
Kelib çiqişi va yoşligi
13ÖzME'ga köra, Muhammad Solih Xorazm hokimi amir Nursaidbek oilasida dunyoga kelgan. Bobosi Şohmalik Mirzo Uluğbek saroyida, otasi esa Uluğbek, Jögi Mirzo va Abu Said saroylarida nufuzli amaldorlardan bölgan. Özbekça va rusça Vikipediyaga köra, oila turkiy bilkut qabilasidan çiqqan. Özbekça Vikipediyada aytilişiça, otasi Abu Said buyruği bilan sadoqatsizlikda ayblanib qatl etilgan va bola yoşligidan ota mehridan mahrum bölgan.
Muhammad Solih Xorazmda savod çiqargaç, Hirotga borib, Abdurahmon Jomiydan ta'lim olgan. ÖzME'ga köra, u ma'lum vaqt Husayn Boyqaro va boşqa temuriy hukmdorlar saroyida xizmat qilgan, biroq otasining ölimiga sababçi bölgan temuriyzodalar bilan işlaşni istamagan.
Şayboniylar xizmatida
131499-yilda Muhammad Solih Şayboniyxon xizmatiga ötgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1500-yil yozida Şayboniyxon uç kunlik qamaldan keyin Buxoroni olgaç, uni şaharga hokim etib tayinlagan; Muhammad Solih Buxoro aholisini mol-mulkiga zarar yetmasligiga işontirib tinçlantirgan. ÖzME'ga köra, u keyinçalik Çorjöy va Niso viloyatlarini ham boşqargan, «Amir ul-ulamo» va «Malik uş-şuaro» (şoirlar sultoni) unvonlarini olgan. 1507–1510-yillarda Hirotda yaşagan, Şayboniyxon halok bölgaç esa Buxoroga qaytgan. Özbekça Vikipediyaga köra, umrining oxirigaça şayboniy hukmdorlar saroyida kotib bölib işlagan.
«Şayboniynoma»
13Muhammad Solih turkiy va forsiy tillarda işqiy, tarjimai hol va siyosiy mavzularda şe'rlar yozgan. Biroq uning nomini abadiylaştirgan asar — «Şayboniynoma» dostoni. ÖzME uni özbek adabiyotidagi ilk realistik tarixiy doston deb ataydi. Doston 76 bobdan iborat bölib, 8880 misrani taşkil etadi. Unda 15-asr oxiri va 16-asr boşlaridagi voqealar — Şayboniylarning temuriylar ustidan ğalabasi tasvirlangan.
Rusça Vikipediyaga köra, asar saroy şe'riy solnomasi janrining rivojiga asos solgan va Movarounnahr çiğatoy adabiy tilining muhim yodgorligi hisoblanadi. ÖzME'ga köra, doston tarixiy, etnografik, geografik va tilşunoslik nuqtai nazaridan, şuningdek badiiy jihatdan katta qiymatga ega. Özbekça Vikipediyada qayd etilişiça, unda qöşinlarning tuzilişi, oddiy xalqning ahvoli va ayrim şaharlardagi qözğolonlar haqida ham ma'lumotlar bor.
Dostonning muallif qölyozmasi topilmagan. ÖzME'ga köra, şoir hayotligida, 1510-yilda Qosim kotib köçirgan nusxa Venada saqlanadi. Asar Sankt-Peterburgda va Toşkentda (1961 va 1989-yillarda) naşr qilingan.
Boşqa asarlari
13ÖzME'ga köra, venger şarqşunosi Vamberi Muhammad Solihning turkiy tilda yozilgan «Laylo va Majnun» dostoni bölganini xabar qilgan, ammo bu asar hozirgaça topilmagan. «Qomus ul-a'lom»da «Noz va Niyoz» manzumasi ham unga nisbat berilgan, biroq Nisoriy «Muzakkiri ahbob» tazkirasida bu asar muallifini Baqoiy deb körsatgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Muhammad Solih // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4245 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMuhammad Solih. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4245
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4245
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Muhammad Solih (tarixçi)uz.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Мухаммед Салих (историк)ru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 6-jild, 926–927-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 926–927-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.