Binoiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Binoiy (taxallus; asl ismi Kamoliddin Ali Muhammad Sabz) — fors tilida ijod qilgan şoir, musiqaşunos va tarixçi. ÖzME'ga köra, u 1453-yilda Hirotda tuğilgan va 1512-yilda Qarşida halok bölgan. Temuriylar va Şayboniylar davri adabiyoti va tarixnavisligining yirik vakillaridan biri, «Şayboniynoma» asarining muallifi. Rusça Vikipediyada u tojik adabiyotining asosçilaridan biri sifatida ham tilga olinadi.1
Hayoti
13ÖzME ma'lumotiga köra, Binoiy 1487-yilgaça Hirotda adabiyot, şe'r ilmi, inşo, musiqa va tarix fanlarini örgangan. Alişer Navoiy «Majolis un-nafois» tazkirasida uning juda qobiliyatli ekani, xattotlikka işqi bölgani va musiqaga moyilligi haqida yozgan. 1487-yilda Binoiy Tabrizga ketib, u yerda Xurramiy, Ogahiy, Mazhariy, Ruhiy kabi şoirlar bilan muloqotda bölgan. 1491-yilda Hirotga qaytgan, 1495-yilda esa Samarqandga köçib kelgan.
Samarqandda Binoiy ikki qismli «Behruz va Bahrom» masnaviysini yozib tugatgan (1500). Ensiklopediyaga köra, unda ijtimoiy-siyosiy, axloqiy va tarbiyaviy masalalar yoritilgan. 1498-yilda u Samarqand hokimi Sulton Ali Mirzoga bağişlab «Majma' ul-ğaroyib» qasidasini yozgan.
Keyinçalik Binoiy Muhammad Şayboniy saroyida xizmat qilgan va uning harbiy yurişlarida tarixçi sifatida qatnaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, u Şayboniyxon bilan bir qatorda Zahiriddin Muhammad Bobur xizmatida ham bölgan; Şayboniyxonning buyruği bilan Samarqandda «Ajoyib ul-maxluqot» asarini fors tilidan turkiy tilga ögirgan. ÖzME'ga köra, Şayboniyxon vafotidan keyin, 1510-yilda Binoiy Qarşiga kelgan. 1512-yilda Movarounnahrga yuriş qilgan safaviylar qöşini Qarşida ommaviy qirğin uyuştirganda u ham öldirilgan; rusça Vikipediyaga köra, bu qöşinga Najmi Soniy boşçilik qilgan.
Tarixiy asarlari
13Binoiyning eng maşhur asari — «Şayboniynoma». ÖzME'ga köra, unda XV asr örtalaridan 1505-yilgaça Movarounnahr va Daşti Qipçoqda keçgan voqealar bayon etilgan; rusça Vikipediyada esa asarda 1469–1503-yillardagi voqealar yoritilgani aytiladi. Rusça Vikipediyaga köra, kitobda Abulxayrxon vafotidan keyin köçmançi özbeklar davlatidagi inqiroz, Şayboniyxonning Temuriylar bilan Sirdaryo böyidagi şaharlar uçun kuraşi, davlat tuzilişi va qöşin taşkiloti haqida qimmatli ma'lumotlar bor. Asarning eng qadimiy nusxasi Özbekiston Fanlar akademiyasida saqlanadi.
ÖzME'ga köra, Binoiyning «Şahanşohnoma» asarida Ismoil Safaviyning harbiy yurişlari hamda XVI asr boşlarida Buxoro xonligi va Eron örtasidagi munosabatlar tasvirlangan.
Şe'riyati va musiqa ilmi
13ÖzME ma'lumotiga köra, Binoiyning şe'riy devoni 4282 misradan iborat. Uning «Futuhoti xoniy» va «Hikoyati safari Binoiy» kitoblari musiqa ilmiga bağişlangan. Rost maqomida bastalangan «Nöhrang» («Töqqiz rang») asari ham ilmiy, ham badiiy jihatdan qimmatli hisoblanadi. Rusça Vikipediyada şoirning hikmatli satrlaridan namunalar keltiriladi: masalan, amal qilmaydigan olim qölida çiroq kötargan közi ojizga öxşatiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Binoiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4448 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABinoiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4448
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4448
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Камаль ад-Дин Биноиru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 323–324-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 323–324-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.