Binoiy
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 323–324-b. — ziyouz.com
Binoiy (taxallusi; asl ismi Kamoliddin Ali Muhammad Sabz) (1453, Hirot — 1512, Qarşi) — şoir, musiqaşunos, tarixçi. Forsiyda ijod qilgan. 1487 y.gaça Hirotda adabiyot, şe'r ilmi, inşo, musiqa va tarix fanlarini örgangan. Navoiy uning «bağoyat qobiliyati bor»ligi, xatga işq paydo qilgani, musiqaga mayl körgizgani va «xele işlar tasiif» qilganini aytgan («Majolis unnafois»). B. 1487 y.da Tabrizga ketgan, u yerda Xurramiy, Ogahiy, Mazhariy, Ruhiy, Qozi Isolar b-n muloqotda bölgan. 1491 y. Hirotga qaytgan, 1495 y.da Samarqandga kelgan. Bu yerda 2 qismdan iborat «Behruz va Bahrom» masnaviysini yozib tugatgan (1500). Masnaviyda ijtimoiysiyosiy, axloqiytarbiyaviy masalalar ifodalangan. Samarqand hokimi Sulton Ali Mirzoga bağişlab «Majma' ulğaroyib» qasidasini yozgan (1498). Şayboniyxon saroyida xizmat qilgan, harbiy yurişlarida tarixçi sifatida iştirok etgan. Şayboniyxon vafotidan söng B. Qarşiga kelgan (1510). Safaviylar Movarounnahrga yuriş qilib, bu yerda uyuştirgan ommaviy qirğin paytida öldirilgan.
«Şayboniynoma» asarida 15-a. örtalaridan 1505 y.gaça Movarounnahr va Daşti Qipçoqda sodir bölgan voqealar tasvirlangan, «Şahanşohnoma»sida esa Ismoil Safaviyning harbiy yurişlari, 16-a. boşlaridagi Buxoro xonligi b-n Eron örtasidagi munosabatlar ifodalangan. Şoirning 4282 misradan iborat şe'riy devoni, «Futuhoti xoniy», «Hikoyati safari Binoiy» kitoblari musiqa ilmiga doir. Rost maqomida bastalangan «Nöhrang» («Töqqiz rang») asari ilmiy va badiiy qimmatga ega.
Ad.: Bobur 3. M., Boburnoma, T., 1960; Mirzayev A., Binai, Duşanbe, 1957.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БИНОИЙ (тахаллуси; асл исми Камолиддин Али Муҳаммад Сабз) (1453, Ҳирот — 1512, Қарши) — шоир, мусиқашунос, тарихчи. Форсийда ижод қилган. 1487 й.гача Ҳиротда адабиёт, шеър илми, иншо, мусиқа ва тарих фанларини ўрганган. Навоий унинг «бағоят қобилияти бор»лиги, хатга ишқ пайдо қилгани, мусиқага майл кўргизгани ва «хеле ишлар тасииф» қилганини айтган («Мажолис уннафоис»). Б. 1487 й.да Табризга кетган, у ерда Хуррамий, Огаҳий, Мазҳарий, Руҳий, Қози Исолар б-н мулоқотда бўлган. 1491 й. Ҳиротга қайтган, 1495 й.да Самарқандга келган. Бу ерда 2 қисмдан иборат «Беҳруз ва Баҳром» маснавийсини ёзиб тугатган (1500). Маснавийда ижтимоийсиёсий, ахлоқийтарбиявий масалалар ифодаланган. Самарқанд ҳокими Султон Али Мирзога бағишлаб «Мажмаъ улғаройиб» қасидасини ёзган (1498). Шайбонийхон саройида хизмат қилган, ҳарбий юришларида тарихчи сифатида иштирок этган. Шайбонийхон вафотидан сўнг Б. Қаршига келган (1510). Сафавийлар Мовароуннаҳрга юриш қилиб, бу ерда уюштирган оммавий қирғин пайтида ўлдирилган.
«Шайбонийнома» асарида 15-а. ўрталаридан 1505 й.гача Мовароуннаҳр ва Дашти Қипчоқда содир бўлган воқеалар тасвирланган, «Шаҳаншоҳнома»сида эса Исмоил Сафавийнинг ҳарбий юришлари, 16-а. бошларидаги Бухоро хонлиги б-н Эрон ўртасидаги муносабатлар ифодаланган. Шоирнинг 4282 мисрадан иборат шеърий девони, «Футуҳоти хоний», «Ҳикояти сафари Биноий» китоблари мусиқа илмига доир. Рост мақомида басталанган «Нўҳранг» («Тўққиз ранг») асари илмий ва бадиий қимматга эга.
Ад.: Бобур 3. М., Бобурнома, Т., 1960; Мирзаев А., Бинаи, Душанбе, 1957.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.