Nisoriy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Nisoriy (taxallusi; asl ismi Hasanxoja Podşoxoja öğli; 1516 — 1597) — buxorolik şoir, tazkiranavis va olim, «Muzakkiri ahbob» tazkirasining muallifi. ÖzME uni Buxoro bilan boğlaydi va vafot yilini 1597 deb belgilaydi, Rusça Vikipediyada esa 1596-yil keltiriladi. Rusça Vikipediyaga köra, uning töliq ismi Xoja Bahouddin Hasan yoki Hasanxoja Naqib al-Aşrof Buxoriy bölib, u Şayboniylar davrida ijod qilgan ikki tilli şoirdir.1
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Nisoriy taniqli şoir va davlat arbobi Podşoxojaning öğli bölgan. U Buxoro madrasalarida öqib, riyoziyot, handasa, tibbiyot va musiqa ilmlarini egallagan, aruz qoidalarini otasidan örgangan. Rusça Vikipediyaga köra, u Balx, Hirot, Qazvin va Maşhad madrasalarida ham taniqli olimlardan hadis, qiroat, riyoziyot, falakiyot, tib va musiqa saboqlarini olgan, onasi tomondan esa Bahouddin Naqşbandning avlodi hisoblangan.
Otasi Balxda şayxulislom bölgan yillarda (1533–1543) Nisoriy şu şahardagi madrasada handasadan dars bergan. ÖzME'ga köra, Buxoroga qaytgaç, 1545–1550-yillarda Abdulazizxon, 1550–1566-yillarda esa Miyonkol hokimlari huzurida sadr lavozimida işlagan, keyin umrining oxirigaça Buxoroda muallimlik qilib, ijod bilan şuğullangan. Rusça Vikipediyaga köra, 1553–1556-yillarda u Hindistonga, 1556–1558-yillarda esa Usmonli davlatiga safar qilgan. Nisoriy «malik uş-şuaro», ya'ni şoirlar boşliği unvoniga sazovor bölgan.
Rusça Vikipediyaga köra, şoir Akbar saroyining malik uş-şuarosi Fayziy Hindiy bilan dösti tutinib, u bilan xat yozişgan. Nisoriy 80 yoşdan oşib vafot etgan va Bahouddin Naqşband maqbarasi hududiga dafn qilingan.
Ijodi
13Nisoriy turkiy va forsiy tillarda şe'r yozgan. ÖzME'ga köra, u devon tuzgani ma'lum bölsa-da, devon hozirgaça topilmagan; uning bir neça ğazal va ruboiylari, «Bahoriyot» qasidasi 16-asr manbalari orqali yetib kelgan. Rusça Vikipediyaga köra, «Nisoriy» taxallusi «sovğa soçuvçi» ma'nosini anglatadi va şoirning saxiyligiga işora qiladi. Uning nasriy va tarixiy asarlari ham ma'lum.
«Muzakkiri ahbob»
13Şoirning asosiy asari — 1566-yilda yakunlangan «Muzakkiri ahbob» («Döstlar zikri») tazkirasi. ÖzME'ga köra, u Davlatşoh Samarqandiyning «Tazkirat uş-şuaro» va Navoiyning «Majolis un-nafois» asarlaridan keyin yozilgan uçinçi yirik tazkira hisoblanadi. Asar muqaddima (maqola), törtta bob va xotimadan iborat. Muqaddimada temuriy, şayboniy va boburiy hukmdorlar orasidan çiqqan şoirlar haqida söz boradi, boblar Movarounnahr, Xuroson, Şarqiy Turkiston, Turkiya, Ozarbayjon va Hindistonda yaşagan şoirlarga bağişlangan, xotimada esa muallifning şe'r bitgan ajdodlari va qarindoşlari tilga olinadi. Jami 288 şoir va adib haqida ma'lumot berilgan.
Tazkira 16-asr Movarounnahr, Xuroson va Hindiston adabiyoti, madaniyati va tarixini, şuningdek, şe'r nazariyasi masalalarini örganişda muhim manba hisoblanadi. ÖzME'ga köra, asarning dunyo kutubxonalarida 14 qölyozmasi saqlanadi, ulardan bir neçasi Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik institutida. 1993-yilda asar Ismoil Bekjon tomonidan özbek tiliga tarjima qilinib, naşr etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nisoriy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3877 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANisoriy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3877
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3877
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Нисариru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 245–246-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 245–246-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.