Nisoriy
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 245–246-b. — ziyouz.com
Nisoriy (taxallusi; asl ism-şarifi Hasanxoja Podşohoja öğli) (1516 — Buxoro — 1597) — şoir, tazkiranavis. Tanikli şoir va davlat arbobi Xoja (Podşohoja)ning öğli. Buxoro madrasalarida öqigan. Riyoziyot, handasa, tibbiyot, musiqa ilmlarini puxta egallagan, otasidan aruz sirlarini örgangan. Şe'rlar maşqqilgan. Otasi Balxda şayxulislomlik paytida (1533—43) N. şu şahardagi Kamoliddin Qönoq madrasasida handasa ilmidan dare bergan. Buxoroga qaytgaç, 1545—50 y.larda Abdulazizxon, 1550— 66 y.da Miyonkol hokimlari huzurida sadrlik vazifasini bajargan. Söng Buxoroda umrining oxirigaça maktab-dorlik qilgan, badiiy ijod b-n maş-ğul bölgan. «Malik uş-şuaro» unvo-niga muşarraf bölgan. N. turkiy va forsiydagi şe'rlaridan devon tuzgani ma'lum, lekin devon hali topil-magan. Faqat 16-a.da yaratilgan bir kança asarlar orqali uning bir neça ğazal, ruboiylari, «Bahoriyot» qasidasi hamda «Muzakkiri ahbob» (1566) tazkirasi yetib kelgan.
«Muzakkiri axbob» Davlatşoh Samarqandiynmnt «Tazkirat uş-şuaro» va Navoiyning «Majolis unnafois» asarlaridan keyingi uçinçi tazkira deb hisoblanadi va bu asar Makrla, 4 bob va Xotimadan iborat. Makala qismi te-muriylar va şayboniylar hamda bobu-riylardan yetişib çiqqan şoirlarga bağişlangan. 4 bobi Movarounnaxr, Xu-roson, Şarqiy Turkiston, Turkiya, Ozarbayjon va Hindistonda yaşagan şoirlar ijodi haqida. Xotima qismida esa muallifning şe'r yozgan ota-bobolari va yaqin qarindoş-uruğlari töğrisida söz yuritilgan. Asarda jami 288 şoir va adib haqida ma'lumot berilgan. Asar adabiyot nazariyasi, xususan, şe'riyat masalalari haqida, 16-a. Movarounnahr, Xuroson va Hindiston kabi ölkalar adabiyoti, madaniyati, tarixi va ijtimoiy tafakkuri haqida ma'lumotlar olişda muhim manba böla oladi.
Asarning dunyo qölyozma xazinalarida 14 nusxasi mavjud. Özbek tiliga Ismoil Bekjon tarjima qilgan (1993). Qölyozma nusxalari Özbekiston FA Şarqşunoslik in-ti qölyozmalar fondida saqlanadi (inv. №4282, 1438, 4374, 7760).
As: Muzakkiri ahbob, T., 1993.
Ad.: Ismoil Bekjon, «Muzakkiri ahbob» tazkirasi va uning muallifi haqida, T., 1993.
Begali Kosimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НИСОРИЙ (тахаллуси; асл исм-шарифи Ҳасанхожа Подшоҳожа ўғли) (1516 — Бухоро — 1597) — шоир, тазкиранавис. Таникли шоир ва давлат арбоби Хожа (Подшоҳожа)нинг ўғли. Бухоро мадрасаларида ўқиган. Риёзиёт, ҳандаса, тиббиёт, мусиқа илмларини пухта эгаллаган, отасидан аруз сирларини ўрганган. Шеърлар машққилган. Отаси Балхда шайхулисломлик пайтида (1533—43) Н. шу шаҳардаги Камолиддин Қўноқ мадрасасида ҳандаса илмидан даре берган. Бухорога қайтгач, 1545—50 й.ларда Абдулазизхон, 1550— 66 й.да Миёнкол ҳокимлари ҳузурида садрлик вазифасини бажарган. Сўнг Бухорода умрининг охиригача мактаб-дорлик қилган, бадиий ижод б-н маш-ғул бўлган. «Малик уш-шуаро» унво-нига мушарраф бўлган. Н. туркий ва форсийдаги шеърларидан девон тузгани маълум, лекин девон ҳали топил-маган. Фақат 16-а.да яратилган бир канча асарлар орқали унинг бир неча ғазал, рубоийлари, «Баҳориёт» қасидаси ҳамда «Музаккири аҳбоб» (1566) тазкираси етиб келган.
«Музаккири ахбоб» Давлатшоҳ Самарқандийнмнт «Тазкират уш-шуаро» ва Навоийнинг «Мажолис уннафоис» асарларидан кейинги учинчи тазкира деб ҳисобланади ва бу асар Макрла, 4 боб ва Хотимадан иборат. Макала қисми те-мурийлар ва шайбонийлар ҳамда бобу-рийлардан етишиб чиққан шоирларга бағишланган. 4 боби Мовароуннахр, Ху-росон, Шарқий Туркистон, Туркия, Озарбайжон ва Ҳиндистонда яшаган шоирлар ижоди ҳақида. Хотима қисмида эса муаллифнинг шеър ёзган ота-боболари ва яқин қариндош-уруғлари тўғрисида сўз юритилган. Асарда жами 288 шоир ва адиб ҳақида маълумот берилган. Асар адабиёт назарияси, хусусан, шеърият масалалари ҳақида, 16-а. Мовароуннаҳр, Хуросон ва Ҳиндистон каби ўлкалар адабиёти, маданияти, тарихи ва ижтимоий тафаккури ҳақида маълумотлар олишда муҳим манба бўла олади.
Асарнинг дунё қўлёзма хазиналарида 14 нусхаси мавжуд. Ўзбек тилига Исмоил Бекжон таржима қилган (1993). Қўлёзма нусхалари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-ти қўлёзмалар фондида сақланади (инв. №4282, 1438, 4374, 7760).
Ас: Музаккири аҳбоб, Т., 1993.
Ад.: Исмоил Бекжон, «Музаккири аҳбоб» тазкираси ва унинг муаллифи ҳақида, Т., 1993.
Бегали Косимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.