Mikelanjelo Buonarroti
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Mikelanjelo Buonarroti (italyança Miçelangelo Buonarroti, töliq ismi Mikelanjelo di Lodoviko Buonarroti Simoni; 1475-yil 6-mart, Kapreze, Toskana — 1564-yil 18-fevral, Rim) — italyan haykaltaroşi, rassomi, me'mori va şoiri, Yuksak Uyğoniş davrining eng buyuk san'atkorlaridan biri. Inglizça Vikipediyaga köra, u Florensiya respublikasida tuğilgan, 30 yoşidan keyin asosan Rimda işlagan; qadimgi antik san'at namunalaridan ilhomlangan ijodi Ğarb san'atiga uzoq muddatli ta'sir körsatgan. Leonardo da Vinçi bilan birga u «Uyğoniş davri insoni»ning timsoli hisoblanadi.1
Yoşligi va ta'limi
13Inglizça Vikipediyaga köra, Mikelanjelo Arretso yaqinidagi Kapreze şaharçasida (hozir Kapreze-Mikelanjelo) tuğilgan, oz vaqt ötib oila Florensiyaga qaytgan. Onasi vafotidan söng bola Settinyanoda toşyonar oilasida yaşab, marmar bilan işlaşga mehr qöygan. ÖzME'ga köra, u rassom Domeniko Girlandayo (1488-yildan) va haykaltaroş Bertoldo di Jovanni (1489–1490) qölida tahsil olgan. Jotto, Donatello, Mazaçço asarlari va antik haykaltaroşlikni örganişi uning şakllanişida muhim rol öynagan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1490–1492-yillarda u Lorenso Mediçi homiyligida Platon akademiyasi doirasida bölib, davrning yetuk gumanist faylasuflari bilan muloqot qilgan.
Ilk asarlari
13ÖzME'ga köra, Mikelanjeloning dastlabki işlaridayoq uning ijodiga xos belgilar — mahobat, şakllarning qudrati va dramatizmi, inson gözalligiga hurmat — namoyon bölgan. Marmardan işlangan «Zinapoya yonidagi Madonna» va «Kentavrlar jangi» relyeflari taxminan 1490–1492-yillarga oid. Rimda «Vakx» haykali (1496–1497) va Avliyo Pyotr sobori uçun «Isoga motam» (Pyeta, 1498–1501) guruhini yaratgan. 1501-yilda Florensiyaga qaytib, fuqarolar jasorati ramzi bölgan «David» (1501–1504) haykalini, «Muqaddas oila» («Doni madonnasi») kartinasini işlagan. Inglizça Vikipediya «Pyeta» va «David» uning 30 yoşga yetmasdan yaratgan eng maşhur asarlari ekanini ta'kidlaydi.
Rim davri
131505-yildan Mikelanjelo Rim papasi Yuliy II ning qabr yodgorligi ustida işlagan; ÖzME'ga köra, uning markaziy qismiga aylangan qudratli «Muso» (1515–1516) va Luvrda saqlanayotgan «Isyonkor qul» hamda «Ölayotgan qul» (1513–1516) haykallari şu loyiha uçun yaratilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1508–1512-yillarda u Vatikandagi Sikstin kapellasining şiftiga Yaratiliş kitobi sahnalarini tasvirlagan — bu Ğarb san'ati tarixidagi eng ta'sirli freskalardan biri.
1520–1534-yillarda Florensiyadagi San-Lorenso çerkovida Lorenso va Juliano Mediçilar qabrlari uçun haykallar yaratgan; ÖzME'ga köra, ularning oyoq tomonidagi tört allegorik haykal oqib ötayotgan vaqtni ifodalaydi. Xuddi şu yerda u Lavrentsiana kutubxonasini loyihalaştirgan; inglizça Vikipediyaga köra, bu inşoot manyerizm me'morçiligiga yöl oçgan. 1534-yilda Mikelanjelo Rimga butunlay köçgan va 1534–1541-yillarda Sikstin kapellasining mehrob devoriga «Qiyomat kuni» («Dahşatli sud») freskasini işlagan.
Me'morçilik va şe'riyat
13Umrining oxirgi yillarida u asosan me'morçilik va şe'riyat bilan şuğullangan. 1546-yildan Rimdagi Avliyo Pyotr sobori va Kapitoliy maydoni ansambli ustida işlagan; inglizça Vikipediyaga köra, sobor gumbazi uning loyihasi asosida vafotidan keyin qurib bitkazilgan. «Şe'rlar» kitobi ilk bor 1623-yilda naşr etilgan. ÖzME'ga köra, umrining oxirigaça u öz qabri uçun möljallangan «Isoga motam» guruhi ustida işlagan.
Merosi
13Inglizça Vikipediyaga köra, Mikelanjelo hayotligida tarjimai holi naşr etilgan ilk ğarb rassomi bölgan: Jorjo Vazari 1550-yilda uni san'at tiklanişining çöqqisi deb ataydi. Zamondoşlari uning tomoşabinni larzaga solişga qodir kuçini — «terribilita»ni yuksak baholagan. ÖzME'ga köra, Mikelanjelo ijodi manyerizmning rivojiga turtki bergan, biroq uning özi asarlarida insonga muhabbat va inson uluğvorligiga işonçni saqlab qolgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mikelanjelo Buonarroti // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3461 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMikelanjelo Buonarroti. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3461
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3461
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Miçelangeloen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 5-jild, 514–515-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 514–515-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.