Xoja Muhammad Islom ibn Xoja Ahmad
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xoja Muhammad Islom ibn Xoja Ahmad (Faxriddin Xoja Muhammad Islom, Xoja Islom Jöyboriy; 1493–1563) — Buxorodagi nufuzli Jöybor xojalari xonadonining eng taniqli vakili, naqşbandiya tariqati şayxi va Buxoro şayxulislomi. ÖzME'ga köra, u Buxoro xonlari Ubaydullaxon va Abdullaxon II ning piri bölgan hamda 16-asr örtalarida Movarounnahrning siyosiy hayotiga katta ta'sir körsatgan.1
Hayoti va tahsili
13ÖzME ma'lumotiça, Xoja Islom 1493-yilda Buxoroda tuğilgan. Yoşligidan naqşbandiya ta'limotini çuqur örgangan, unga taniqli şayx Maxdumi A'zam ustozlik qilgan. Tariqatni keng tarğib qilgani uçun u «Piri Şastiy» degan faxriy nom bilan ham tilga olingan.
Xoja Islom yoş paytidanoq davlat işlariga yaqin bölgan: Buxoro hokimi Ubaydulla sulton saroyida xizmat qilgan. Keyinçalik Ubaydulla taxtga çiqib, Buxoro xoni bölgaç ham, xoja bilan yaqin munosabatni saqlagan.
Siyosiy faoliyati
13ÖzME'ga köra, Maxdumi A'zam 1542-yilda vafot etgaç, Xoja Islom Movarounnahrning eng yirik diniy arbobiga aylangan va siyosiy jarayonlarda markaziy örin egallagan. Uning obrösi faqat Buxoro xonligida emas, butun musulmon Şarqida baland bölgan: Hindiston, Eron, Koşğar va Badaxşon hukmdorlari u bilan yozişib turgan.
Rusça Vikipediyadagi Pirmuhammadxon haqidagi maqolaga köra, 1550-yilda balxlik Pirmuhammadxon Buxoro taxtini egallaganda zodagonlar va ruhoniylarning köpçiligi, jumladan «qudratli xoja Muhammad Islom» ham uni qöllab-quvvatlamagan; natijada xon bir yildan söng, 1551-yil yozida Buxorodan çiqib ketişga majbur bölgan.
ÖzME'ga köra, Xoja Islom Abdullaxon II ning markazlaşgan davlat barpo etiş yölidagi qattiqqöl siyosatini qöllagan. 1561-yilda Abdullaxon Buxorodagi hokimligini Balx hokimligiga almaştiriş haqidagi Pirmuhammadxon taklifiga rozi bölganda, xoja u bilan uçraşib, bu qarordan qaytargan. Rusça Vikipediyaga köra, taraflar almaşuv hujjatini imzolab ham qöygan edi, biroq Jöybor şayxining qarşiligi bu kelişuvni amalga oşirmagan; tarixçi B. Ahmedov aynan şu omilni hal qiluvçi deb hisoblagan. Şundan keyin Abdullaxon otasi Iskandarxonni Buxoro taxtiga çiqargan.
Bunyodkorlik va xayriya işlari
13ÖzME'ga köra, Buxoro xonligida şu davrda qurilgan köplab masjid, madrasa, hammom, sardoba, ustaxona, savdo rastalari, kanal va xonaqohlar Xoja Islom va uning öğli Xoja Sa'duddin nomi bilan boğliq. Xojaning Gavkuşon va Jöybor madrasalarida saqlangan kutubxonasida 8 ming jild kitob bölgan.
Xoja Islom 1563-yil 15-sentyabrda vafot etgan. Saxovati va xalqqa yordami uçun buxoroliklar uni «Qutbul ğavs» («Madadkor qutb»), ya'ni avliyo deb uluğlagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xoja Muhammad Islom ibn Xoja Ahmad // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4386 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXoja Muhammad Islom ibn Xoja Ahmad. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4386
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4386
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Пирмухаммед-ханru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 9-jild, 165-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 165-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.