Xoja Muxammad Islom ibn Xoja Ahmad
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 165-b. — ziyouz.com
Xoja Muxammad Islom ibn Xoja Ahmad XOJA MUXAMMAD ISLOM ibn Xoja Ahmad, Faxriddin Xoja Muhammad Islom, Xoja Islom Jöyboriy (1493 — Buxoro—1563.15.9) — Jöybor xojalarining maşhur namoyandasi, Buxoro şayx ulislomi. Buxoro xonlari Ubaydullaxon va Abdullaxon II ning piri. X.M.I. yoşligidan naqşbandiya tariqati asoslarini puxta örgangan. Maxdumi A'zam unga ustozlik qilgan. X.M.I. keyinçalik naqşbandiylik tariqatini keng tarğib qilgani uçun «Piri Şastiy» unvoniga ham sazovor bölgan. X.M.I. yoşligidan davlat va siyosat işlariga faol aralaşgan. Buxoro hokimi Ubaydulla sulton saroyida xizmatda bölgan.
X.M.I. Abdullaxon II ning markazlaşgan davlat tuziş yölidagi qattiqqöl siyosatini qöllab quvvatlagan. Buxoro xonligidagina emas, balki butun musulmon Şarqida uning nufuzi baland bölgan. Hindiston, Eron, Koşğar, Badaxşon hukmdorlari u bilan xat yozişib turişgan. Movarounnaxrdagi siyosiy jarayonlarda Maxdumi A'zam vafoti (1542)dan söng markaziy siymo (yirik diniy ulamo) sifatida asosiy rol öynagan. Abdullaxon II Balx hokimi Pirmuhammadxon taklifini qabul qilib, Buxorodagi hokimligini Balxdagi hokimlikka almaşmoqçi bölganida X.M.I. Abdullaxon II bilan uçraşib, uni bu yangliş qaroridan qaytaradi (1561).
Buxoro xonligida şu davrda qurilgan köplab me'moriy obidalar (masjidlar, madrasalar, hammomlar, sardobalar, ustaxonalar, savdo rastalari va kanallar, xonaqoh va b.) otaöğil: X.M.I. va Xoja Sa'duddin nomlari bilan boğliqdir. X.M.I.ning Gavkuşon va Jöybor madrasalarida 8 ming jildlik ulkan kutubxonasi bölgan. U saxovatli va muruvvatli inson bölgani uçun Buxoro xalqi tomonidan «Qutbul ğavs» («Madadkor qutb»), ya'ni avliyo deb e'zozlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХОЖА МУХАММАД ИСЛОМ ибн Хожа Аҳмад, Фахриддин Хожа Муҳаммад Ислом, Хожа Ислом Жўйборий (1493 — Бухоро—1563.15.9) — Жўйбор хожаларининг машҳур намояндаси, Бухоро шайх улисломи. Бухоро хонлари Убайдуллахон ва Абдуллахон II нинг пири. Х.М.И. ёшлигидан нақшбандия тариқати асосларини пухта ўрганган. Махдуми Аъзам унга устозлик қилган. Х.М.И. кейинчалик нақшбандийлик тариқатини кенг тарғиб қилгани учун «Пири Шастий» унвонига ҳам сазовор бўлган. Х.М.И. ёшлигидан давлат ва сиёсат ишларига фаол аралашган. Бухоро ҳокими Убайдулла султон саройида хизматда бўлган.
Х.М.И. Абдуллахон II нинг марказлашган давлат тузиш йўлидаги қаттиққўл сиёсатини қўллаб қувватлаган. Бухоро хонлигидагина эмас, балки бутун мусулмон Шарқида унинг нуфузи баланд бўлган. Ҳиндистон, Эрон, Кошғар, Бадахшон ҳукмдорлари у билан хат ёзишиб туришган. Мовароуннахрдаги сиёсий жараёнларда Махдуми Аъзам вафоти (1542)дан сўнг марказий сиймо (йирик диний уламо) сифатида асосий роль ўйнаган. Абдуллахон II Балх ҳокими Пирмуҳаммадхон таклифини қабул қилиб, Бухородаги ҳокимлигини Балхдаги ҳокимликка алмашмоқчи бўлганида Х.М.И. Абдуллахон II билан учрашиб, уни бу янглиш қароридан қайтаради (1561).
Бухоро хонлигида шу даврда қурилган кўплаб меъморий обидалар (масжидлар, мадрасалар, ҳаммомлар, сардобалар, устахоналар, савдо расталари ва каналлар, хонақоҳ ва б.) отаўғил: Х.М.И. ва Хожа Саъдуддин номлари билан боғлиқдир. Х.М.И.нинг Гавкушон ва Жўйбор мадрасаларида 8 минг жилдлик улкан кутубхонаси бўлган. У саховатли ва мурувватли инсон бўлгани учун Бухоро халқи томонидан «Қутбул ғавс» («Мададкор қутб»), яъни авлиё деб эъзозланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.