Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Agroiqlimiy rayonlaştiriş

    Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 156–157-b. — ziyouz.com

    Agroiqlimiy rayonlaştiriş — hududni agroiqlimiy şaroitlarning öxşaşligi va tafovutiga hamda q.x. işlab çiqarişi xususiyatlariga qarab izçil r-nlarga böliş. A.r. ekinlarni joylaştiriş hamda ularni turli iqpimiy r-nlarda yetiştirişning öziga xos xususiyatlarini ösimliklarning ösişi, rivojlanişi va mahsuldorligini ta'minlaydigan iqlim resurslarini differensial baholaş orqali ilmiy asoslab beradi (q. Iqlim boniteti). A.r. aniq iqlimiy r-nlaştiriş asosida ötkaziladi va ayni paytda umumiy tabiiy-geografik r-nlaştirişning q.x. ga oid qismi hisoblanadi. A.r. ning umumiy va xususiy turlari bor. Umumiy r-nlaştiriş hududni iqlimning q.x. uçun muhim bölgan asosiy xususiyatlariga qarab bölişni hamda öziga xos xususiyatlarga ega bölgan r-nlarni ajratişni öz içiga oladi. Hududni xususiy (ixtisoslaştirilgan) r-nlaştiriş q.x. işlab çiqarişiii ixtisoslaştiriş b-n boğliq bölgan aniq masalalarni hal qiliş uçun ötka-ziladi. A.r. muayyan hududdagi tuproq va iqlim omillarini hisobga olgan holda issiqlik, yoruğlik va namlik resurslarini baholaş asosida olib boriladi. Örta Osiyo mintaqasi ğözaga nisba-tan agroiqlimiy jihatdan r-nlaştirilgan. Bu r-nlaştirişga ğöza hosilining yetilişi uçun zarur bölgan 10° dan yuqori musbat haroratlar yiğindisi asos qilib olingan. Çunonçi, t-ra yiğindisi 4000° ni ifodalovçi izoçiziq (bir xil qiymatlarni tutaştiruvçi çiziq) ertapişar, 4400° li izoçiziq örtapişar örta tolali, 4900° li izoçiziq ingiçka tolali ğöza navlari ekilişi mumkin bölgan r-nlarning şim. çegaralarini ifoda etadi. Özbekiston hududi 12 asosiy agroiqpimiy zonaga bölinadi.

    Q.: Iqlim boniteti

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    АГРОИҚЛИМИЙ РАЙОНЛАШТИРИШ — ҳудудни агроиқлимий шароитларнинг ўхшашлиги ва тафовутига ҳамда қ.х. ишлаб чиқариши хусусиятларига қараб изчил р-нларга бўлиш. А.р. экинларни жойлаштириш ҳамда уларни турли иқпимий р-нларда етиштиришнинг ўзига хос хусусиятларини ўсимликларнинг ўсиши, ривожланиши ва маҳсулдорлигини таъминлайдиган иқлим ресурсларини дифференциал баҳолаш орқали илмий асослаб беради (қ. Иқлим бонитети). А.р. аниқ иқлимий р-нлаштириш асосида ўтказилади ва айни пайтда умумий табиий-географик р-нлаштиришнинг қ.х. га оид қисми ҳисобланади. А.р. нинг умумий ва хусусий турлари бор. Умумий р-нлаштириш ҳудудни иқлимнинг қ.х. учун муҳим бўлган асосий хусусиятларига қараб бўлишни ҳамда ўзига хос хусусиятларга эга бўлган р-нларни ажратишни ўз ичига олади. Ҳудудни хусусий (ихтисослаштирилган) р-нлаштириш қ.х. ишлаб чиқаришиии ихтисослаштириш б-н боғлиқ бўлган аниқ масалаларни ҳал қилиш учун ўтка-зилади. А.р. муайян ҳудуддаги тупроқ ва иқлим омилларини ҳисобга олган ҳолда иссиқлик, ёруғлик ва намлик ресурсларини баҳолаш асосида олиб борилади. Ўрта Осиё минтақаси ғўзага нисба-тан агроиқлимий жиҳатдан р-нлаштирилган. Бу р-нлаштиришга ғўза ҳосилининг етилиши учун зарур бўлган 10° дан юқори мусбат ҳароратлар йиғиндиси асос қилиб олинган. Чунончи, т-ра йиғиндиси 4000° ни ифодаловчи изочизиқ (бир хил қийматларни туташтирувчи чизиқ) эртапишар, 4400° ли изочизиқ ўртапишар ўрта толали, 4900° ли изочизиқ ингичка толали ғўза навлари экилиши мумкин бўлган р-нларнинг шим. чегараларини ифода этади. Ўзбекистон ҳудуди 12 асосий агроиқпимий зонага бўлинади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.