Ahmad Jaloyir ibn Sulton Uvays
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 860-b. — ziyouz.com
Ahmad Jaloyir ibn Sulton Uvays (? — 1410) — Jaloyiriylar sultoni (1382—1410). Akasi Husayn hukmronligi davrida Basra noibi bölgan (1375 y.dan). 1382 y. isyon kötarib poytaxt Tabrizni egallagan va akasini qatl etişga farmon bergan; biroq qolgan akalari b-n bölgan şiddatli kuraşlardan sönggina davlatning oliy hukmdori deb tan olingan (1384 y.dan). Hukmronligining dastlabki yillari (1386—87) da Tabrizni Töxtamişxon, söng Amir Temur, keyin qora qöyunlilar boşliği Qora Muhammad egallagan. 1393 y. Tabrizdan keyingi ikkinçi yirik şahar — Bağdod ham Temur tomonidan zabt etilgan. A. J. Misrga qoçgai va 1394 y. yanv.da Bağdodga qaytib, qora qöyunlilardan Qora Yusuf yordamida bir neça yil hokimiyatni boşqargan. 1401 y. iyulda Bağdod Temur tomonidan ikkinçi marotaba fath qilingan; A.J. şaharni ilgariroq taşlab çiqib Qora Yusuf b-n birga avval Şom (Suriya) ga, söngra Kiçik Osiyoga yöl olgan. Temur va Boyazid örtasidagi uruşyaan foydalanib, Bağdodni qisqa muddat egallab turgan, söng ittifoqçisi Qora Yusuf b-n yana Şomga qoçgan. Bağdodni egallagan temuriy şahzoda Abu Bakr ularni ta'qib qilgan. Şomda A. J. va Qora Yusuf hibsga olingan va 1405 y.da, Temur vafotidan sönggina ozod qilinganlar. 1410 y. 30 avg.da A.J. qöşini Tabriz yaqinida Qora Yusuf tomonidan tor-mor keltirilgan, özi esa qatl etilgan. Manbalarga köra, A. J. şafqatsiz, makkor hukmdor bölsada, jasur jangçi, olimlar, şoirlar rahnamosi bölgan, arab va fors tillarida şe'rlar hamda musiqaga oid bir qança risolalar yozgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АҲМАД ЖАЛОЙИР ибн Султон Увайс (? — 1410) — Жалойирийлар султони (1382—1410). Акаси Ҳусайн ҳукмронлиги даврида Басра ноиби бўлган (1375 й.дан). 1382 й. исён кўтариб пойтахт Табризни эгаллаган ва акасини қатл этишга фармон берган; бироқ қолган акалари б-н бўлган шиддатли курашлардан сўнггина давлатнинг олий ҳукмдори деб тан олинган (1384 й.дан). Ҳукмронлигининг дастлабки йиллари (1386—87) да Табризни Тўхтамишхон, сўнг Амир Темур, кейин қора қўюнлилар бошлиғи Қора Муҳаммад эгаллаган. 1393 й. Табриздан кейинги иккинчи йирик шаҳар — Бағдод ҳам Темур томонидан забт этилган. А. Ж. Мисрга қочгаи ва 1394 й. янв.да Бағдодга қайтиб, қора қўюнлилардан Қора Юсуф ёрдамида бир неча йил ҳокимиятни бошқарган. 1401 й. июлда Бағдод Темур томонидан иккинчи маротаба фатҳ қилинган; А.Ж. шаҳарни илгарироқ ташлаб чиқиб Қора Юсуф б-н бирга аввал Шом (Сурия) га, сўнгра Кичик Осиёга йўл олган. Темур ва Боязид ўртасидаги урушяан фойдаланиб, Бағдодни қисқа муддат эгаллаб турган, сўнг иттифоқчиси Қора Юсуф б-н яна Шомга қочган. Бағдодни эгаллаган темурий шаҳзода Абу Бакр уларни таъқиб қилган. Шомда А. Ж. ва Қора Юсуф ҳибсга олинган ва 1405 й.да, Темур вафотидан сўнггина озод қилинганлар. 1410 й. 30 авг.да А.Ж. қўшини Табриз яқинида Қора Юсуф томонидан тор-мор келтирилган, ўзи эса қатл этилган. Манбаларга кўра, А. Ж. шафқатсиз, маккор ҳукмдор бўлсада, жасур жангчи, олимлар, шоирлар раҳнамоси бўлган, араб ва форс тилларида шеърлар ҳамда мусиқага оид бир қанча рисолалар ёзган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.