Ahmad Jaloyir
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ahmad Jaloyir ibn Sulton Uvays (tuğilgan yili noma'lum — 1410) — Jaloyiriylar sulolasidan bölgan hukmdor, 1382–1410-yillarda sultonlik qilgan. Uning hukmronligi deyarli butunlay Amir Temur, Oltin Örda xoni Töxtamiş va qoraqöyunli turkmanlar bilan kuraşda ötgan. Inglizça Vikipediyaga köra, otasi Şayx Uvays Jaloyir sulolaning eng muvaffaqiyatli hukmdori hisoblangan.1
Hokimiyatga kelişi
13ÖzME ma'lumotiça, akasi Husayn taxtda ötirgan paytda Ahmad 1375-yildan Basrada noib bölgan. 1382-yilda u isyon kötarib, davlat poytaxti Tabrizni egallagan va akasini qatl qildirgan. Biroq boşqa aka-ukalari bilan uzoq davom etgan kuraşdan keyingina 1384-yildan oliy hukmdor sifatida tan olingan. Inglizça Vikipediyaga köra, raqiblarini yengiş uçun u qoraqöyunlilardan yordam sörgan; ular akasi Şayx Alini mağlub etgan, yana bir akasi Boyazidni esa Ahmad ikki yil içida bartaraf qilgan.
Amir Temur bilan kuraş
13Hukmronligining dastlabki yillarida Tabriz qölma-qöl ötgan. ÖzME'ga köra, şaharni avval Töxtamişxon, söng Amir Temur, keyin esa qoraqöyunlilar boşliği Qora Muhammad egallagan. Inglizça Vikipediya Töxtamiş qöşinlari Tabrizni 1385-yilda talaganini, Temur esa uni 1386-yilda qölga kiritganini aytadi. Şundan keyin Ahmadning asosiy qarorgohi Bağdod bölib qolgan.
1393-yilda Bağdodni ham Temur zabt etgan. Ahmad Mamluklar tasarrufidagi Misrga qoçib ketgan, ammo 1394-yil yanvarida qaytib, qoraqöyunlilar hukmdori Qora Yusuf yordamida bir neça yil şaharni boşqargan. 1401-yil iyulida Temur Bağdodni ikkinçi marta olgan; Ahmad bundan oldinroq şaharni taşlab, Qora Yusuf bilan birga avval Şom (Suriya), keyin Kiçik Osiyoga ketgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Usmonli sultoni Boyazid I ularga panoh bergan.
Temur bilan Boyazid örtasidagi uruşdan foydalanib, Ahmad Bağdodni qisqa muddat qayta egallagan, söng yana Şomga qoçgan. Bağdodga kelgan temuriy şahzoda Abu Bakr ularni ta'qib qilgan. ÖzME'ga köra, Şomda Ahmad Jaloyir va Qora Yusuf qamoqqa olingan va faqat 1405-yilda, Temur vafotidan keyin ozodlikka çiqqan.
Sönggi yillari va ölimi
13Inglizça Vikipediyaga köra, ozod bölgaç Ahmad Bağdodga qaytgan, Qora Yusuf esa Tabrizda örnaşgan. Ozarbayjonni qaytariş niyatidagi Ahmad sobiq ittifoqçisiga qarşi uruş boşlagan. ÖzME'ga köra, 1410-yil 30-avgustda uning qöşini Tabriz yaqinida Qora Yusufdan qattiq mağlubiyatga uçragan, sultonning özi esa qatl etilgan.
Şaxsiyati va madaniyatga hissasi
13Manbalar Ahmad Jaloyirni bir tomondan şafqatsiz va hiylakor hukmdor sifatida tasvirlaydi. Ikkinçi tomondan, ÖzME uni mard jangçi, olim va şoirlarning homiysi deb ataydi: u arab va fors tillarida şe'rlar, musiqa haqida bir neça risola yozgan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning davrida Tabriz va Bağdodda kitob bezaş san'ati — miniatyura gullab-yaşnagan, sultonning özi ham rassomlik bilan şuğullangan. U qora qalam texnikasini saroy musavviri Xoja Abdulhayydan örgangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ahmad Jaloyir // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4557 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAhmad Jaloyir. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4557
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4557
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Ahmad Jalayiren.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 860-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 860-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.