Ahmad Tabibiy
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 11–12-b. — ziyouz.com
Tabibiy Ahmad (taxallusi; asl ismşarifi Ahmad Ali Muhammad öğli, 1869—Xiva—1911) — şoir, tarjimon, tabib. Xiva madrasalaridan birida öqigan. Otasidan va zamonasining maşhur tabibi Yaxşimurodbekdan tabiblikni örgangan, Muhammad Rahimxon II (Feruz) saroyida tabiblik qilgan. Şe'riyatda şuxrat qozongan. Özbek va forstojik tillarida, mumtoz adabiyotning an'anaviy janrlarida ijod qilgan. Şe'rlaridan 5 devon — «Tuhfat ussulton», «Munis uluşşoq», «Hayrat uloşiqin» (özbek tilida), «Mir'ot ulişq», «Mazhar uliştiyoq» (forstojik tilida) tuzgan. Ularda real hayotni, sof muhabbatni uluğlagan («Aylading», «Ozoridur» va b.).
T. özbek adabiyotida muxammas janrini rivojlantirgan: Navoiy, Sa'diy, Jomiy, Zebunniso, Munis, Ogahiy, Mirzo Ğolib va b.ning ğazallariga 518 ta muxammas boğlagan. Xorazm şoirlari haqida «Majmuat uşşuaroi payravi Feruz Şohiy», «Majmuai muxammasoti aşşuaroi Feruz Şoqiy» (1909) tazkiralarini tuzgan. Ikkinçi majmuasi, asosan 33 şoir muxammaslaridan taşkil topgan. Unda dastavval Ogahiy ğazallariga, söng Feruz şe'rlariga boglangan muxammaslar, keyin esa Feruzning «Oromijon nigorim, sarvi ravon nigorim» ğazaliga taxmis, muxammas va musaddaslar keltirilgan. Xotima qismida esa şu töplamga kirgan Umidiy, Doiy va Xayoliyning vafoti haqida xabar, Bayoniyning «Majmuat uşşuaroi payravi Feruz Şox.iy»ga yozgan taqrizi berilgan.
T. «Vomiq va Uzro» qissasining özbekça şe'riy (masnaviy) variantlarini yaratgan (8100 bayt). Fuzuliyning «Haft jom» asarini forstojik tilidan özbekçaga tarjima qilgan. «Yetti ravza» nomli asar ham yozgan. Asarlarining bir neça qölyozma va toşbosma nusxalari Özbekiston FA Şarqşunoslik intida saklanadi.
As: Tanlagan asarlar, T., 1968.
Ad..Ğanixöjayev F., Tabibiy, T., 1978.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАБИБИЙ Аҳмад (тахаллуси; асл исмшарифи Аҳмад Али Муҳаммад ўғли, 1869—Хива—1911) — шоир, таржимон, табиб. Хива мадрасаларидан бирида ўқиган. Отасидан ва замонасининг машҳур табиби Яхшимуродбекдан табибликни ўрганган, Муҳаммад Раҳимхон II (Феруз) саройида табиблик қилган. Шеъриятда шухрат қозонган. Ўзбек ва форстожик тилларида, мумтоз адабиётнинг анъанавий жанрларида ижод қилган. Шеърларидан 5 девон — «Туҳфат уссултон», «Мунис улушшоқ», «Ҳайрат улошиқин» (ўзбек тилида), «Миръот улишқ», «Мазҳар улиштиёқ» (форстожик тилида) тузган. Уларда реал ҳаётни, соф муҳаббатни улуғлаган («Айладинг», «Озоридур» ва б.).
Т. ўзбек адабиётида мухаммас жанрини ривожлантирган: Навоий, Саъдий, Жомий, Зебуннисо, Мунис, Огаҳий, Мирзо Ғолиб ва б.нинг ғазалларига 518 та мухаммас боғлаган. Хоразм шоирлари ҳақида «Мажмуат ушшуарои пайрави Феруз Шоҳий», «Мажмуаи мухаммасоти ашшуарои Феруз Шоқий» (1909) тазкираларини тузган. Иккинчи мажмуаси, асосан 33 шоир мухаммасларидан ташкил топган. Унда даставвал Огаҳий ғазалларига, сўнг Феруз шеърларига богланган мухаммаслар, кейин эса Ферузнинг «Оромижон нигорим, сарви равон нигорим» ғазалига тахмис, мухаммас ва мусаддаслар келтирилган. Хотима қисмида эса шу тўпламга кирган Умидий, Доий ва Хаёлийнинг вафоти ҳақида хабар, Баёнийнинг «Мажмуат ушшуарои пайрави Феруз Шох.ий»га ёзган тақризи берилган.
Т. «Вомиқ ва Узро» қиссасининг ўзбекча шеърий (маснавий) вариантларини яратган (8100 байт). Фузулийнинг «Ҳафт жом» асарини форстожик тилидан ўзбекчага таржима қилган. «Етти равза» номли асар ҳам ёзган. Асарларининг бир неча қўлёзма ва тошбосма нусхалари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик интида сакланади.
Ас: Танлаган асарлар, Т., 1968.
Ад..Ғанихўжаев Ф., Табибий, Т., 1978.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.