Alaslar va gayolar

Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 293–294-b. — ziyouz.com

Alaslar va gayolar - Indoneziyada yaşovçi, madaniyatlari bir-biriga yaqin ikki xalq. Şim. Sumatraning toğli tumanlarida yaşaydilar. Alaslar 40 ming (1987), gayolar 150 ming kişi (1987). Tillari avstronez tillari oilasiga kiradi. A. va G. musulmon sunniylar, ular orasida qad. liniy e'tiqodlari (tabiatga siğiniş)ni saqlab kelayotganlar bor. Bu xalqlarning asosiy maşğulotlari — dehqonçilik.

AL-ASMO al-HUSNO (arab. - gözal ismlar) — Allohning ismlari bölib, mazmunan uning sifatlari, fazilatlarini ifodalaydi. Qur'onda Allohni şu ismlar b-n yodga oliş buyuriladi: «Allohning gözal ismlari bordir. Bas, Uni öşa ismlar b-n çorlanglar (yod etinglar), Uning ismlarida haqdan oğib (noörin joylarda ularni qöllaydigan muşrik) kimsalarni tark qilinglar» («A'rof» surasi, 180-oyat); «Alloh, deb çorlangiz, yoki Rahmon — Mehribon, deb çorlangiz. Qanday çorlasangizlarda (joizdir). Zero, U zotning gözal ismlari bordir» («Al-isro» surasi, 110-oyat). Bu ismlar — 99 ta. Ular musulmon ilohiyotida muhim örin tutadi. Alloh ismlari köp duolarda qöşib aytiladi. Söfiylar öz zikrlarida ham bu ismlarni kamolatga erişişning timsoli sifatida işlatadilar. Allohni va uning ismlarini iloji boriça köproq eslab turiş taqvodorlik namunasi hisoblanadi. Odatda tasbih donalari soni Alloh ismlari soni b-n tengdir. Al-A. al-H.dan duoxonlar tumorlar sifatida foydalanişadi. Musulmon ilohiy adabiyotida Alloh ismlarini talqin qiluvçi risolalar köp, ismlar röyxati duo töplamlaridan joy olgan. Nomlarning aksariyati Abdurahmon, Abdusamad («Allohning quli») kabi eng keng tarqalgan ismlarning tarkibiy qismi hisoblanadi.

Qur'oni Karimning «Haşr» surasida (22—24-oyatlar) «Alloh gözal ismlari»ning qisqa röyxati bor: ar-Rahmon, ar-Rahim, al-Malik, al-Quddus, as-Salom, al-Mu'min, al-Muhaymin, al-Aziz, al-Jabbor, al-Mutakabbir, al-Xoliq, al-Bori', al-Musavvir. Boşqa hamma ismlar Qur'onning turli joylarida uçraydigan Alloh sifatlaridan kelib çikadi va ular b-n boğlangan fe'llaridan hosil bölgan. 99 ta ism röyxati Abu Hurayra (601—679) rivoyat qilgan hadisda bor, ana şu hadisga köra, Muhammad (sav) 99 raqamini keltirganlar va har kim Alloh taoloning mazkur ismlarini birma-bir aytib çiqsa, albatta jannatdan joy ato qilinadi, deganlar. Boşqa hadis töplamlarida ham al-A. al-H. röyxati keltiriladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

АЛАСЛАР ВА ГАЙОЛАР - Индонезияда яшовчи, маданиятлари бир-бирига яқин икки халқ. Шим. Суматранинг тоғли туманларида яшайдилар. Аласлар 40 минг (1987), гайолар 150 минг киши (1987). Тиллари австронез тиллари оиласига киради. А. ва Г. мусулмон суннийлар, улар орасида қад. линий эътиқодлари (табиатга сиғиниш)ни сақлаб келаётганлар бор. Бу халқларнинг асосий машғулотлари — деҳқончилик.

АЛ-АСМО ал-ҲУСНО (араб. - гўзал исмлар) — Аллоҳнинг исмлари бўлиб, мазмунан унинг сифатлари, фазилатларини ифодалайди. Қуръонда Аллоҳни шу исмлар б-н ёдга олиш буюрилади: «Аллоҳнинг гўзал исмлари бордир. Бас, Уни ўша исмлар б-н чорланглар (ёд этинглар), Унинг исмларида ҳақдан оғиб (ноўрин жойларда уларни қўллайдиган мушрик) кимсаларни тарк қилинглар» («Аъроф» сураси, 180-оят); «Аллоҳ, деб чорлангиз, ёки Раҳмон — Меҳрибон, деб чорлангиз. Қандай чорласангизларда (жоиздир). Зеро, У зотнинг гўзал исмлари бордир» («Ал-исро» сураси, 110-оят). Бу исмлар — 99 та. Улар мусулмон илоҳиётида муҳим ўрин тутади. Аллоҳ исмлари кўп дуоларда қўшиб айтилади. Сўфийлар ўз зикрларида ҳам бу исмларни камолатга эришишнинг тимсоли сифатида ишлатадилар. Аллоҳни ва унинг исмларини иложи борича кўпроқ эслаб туриш тақводорлик намунаси ҳисобланади. Одатда тасбиҳ доналари сони Аллоҳ исмлари сони б-н тенгдир. Ал-А. ал-Ҳ.дан дуохонлар туморлар сифатида фойдаланишади. Мусулмон илоҳий адабиётида Аллоҳ исмларини талқин қилувчи рисолалар кўп, исмлар рўйхати дуо тўпламларидан жой олган. Номларнинг аксарияти Абдураҳмон, Абдусамад («Аллоҳнинг қули») каби энг кенг тарқалган исмларнинг таркибий қисми ҳисобланади.

Қуръони Каримнинг «Ҳашр» сурасида (22—24-оятлар) «Аллоҳ гўзал исмлари»нинг қисқа рўйхати бор: ар-Раҳмон, ар-Раҳим, ал-Малик, ал-Қуддус, ас-Салом, ал-Муъмин, ал-Муҳаймин, ал-Азиз, ал-Жаббор, ал-Мутакаббир, ал-Холиқ, ал-Бориъ, ал-Мусаввир. Бошқа ҳамма исмлар Қуръоннинг турли жойларида учрайдиган Аллоҳ сифатларидан келиб чикади ва улар б-н боғланган феълларидан ҳосил бўлган. 99 та исм рўйхати Абу Ҳурайра (601—679) ривоят қилган ҳадисда бор, ана шу ҳадисга кўра, Муҳаммад (сав) 99 рақамини келтирганлар ва ҳар ким Аллоҳ таолонинг мазкур исмларини бирма-бир айтиб чиқса, албатта жаннатдан жой ато қилинади, деганлар. Бошқа ҳадис тўпламларида ҳам ал-А. ал-Ҳ. рўйхати келтирилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.