Albert Şveyser
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 94–95-b. — ziyouz.com
Şveyser Albert (1875.14.1, Kayzersberg, Elzas — 1965.4.9, Lambarene, Gabon) — nemisfransuz mutafakkiri, hayot falsafasştt namoyandasi, ilohiyotçi, şifokor, musiqaşunos va organçi. Strasburg, Berlin, Parij untlarini tugatgan. 1899 yildan falsafa, 1900 yildan ilohiyot, 1913 yildan tibbiyot dri. 20-asr boşlarida konsert berib yuradigan organçi sifatida şuhrat qozondi. I.S. Bax ijodini örganişga bağişlangan asarlar yozdi.
1913 yil rafiqasi — hamşira Elen Breslau bilan birga öz mablaği hisobiga Gabonning Lambarene qişloğida şifoxona oçib, umrining oxirida AQŞga borib, un-tlarda ma'ruzalar öqib turdi; önlab untning faxriy dri, Fransiya Axloqiy va siyosiy FA ning (1952), Angliya Qirollik tibbiyot jamiyatining (1955) a'zosi.
Ş. dunyoqaraşi böyiça, hayot — tabiat yaratgan eng oliy ne'mat sifatida buyuk hurmatga sazovordir. Uning aqidasi «men — hayotman, hayotlar içida yaşaşni istaguvçi hayotman» şiorida öz ifodasini topgan. Ş. nazdidagi ezgulik — tirik jonni saqlab qoliş, hayotga qömaklaşiş; yovuzlik esa — jonlini jonsiz qiliş, hayotga zarar yetkaziş. Har bir şaxs şu tamoyiliga amal qilganidagina, u odam va olam uyğunligiga, yaxlitligiga erişadi. Töğri, tabiatda bir hayot 2hayot hisobiga yaşaydi, har narsaning quşandasi bor, lekin Ş. faqat hayotni «isrof qiliş»ga qarşi. Ş. olğa surgan hayotga ehtirom axloqiy ta'limoti insonni şafqatli, muruvvatli zot bölib umr keçirişga çorlaydi. Ayni paytda u zamonaviy insonda ekologik madaniyatning yuksalişiga, umumjahon axloqiy muhit — etosferaning yaratilişiga xizmat qiladi. Asosiy asarlari: «Kantning din falsafasi» (1899), «Raymardan Vredegaça. Iso Masih hayotini örganiş tarixi» (1906), «I.S.Bax» (1905), «Madaniyat falsafasi» (1923), «Nasroniylik va jahon dinlari» (1923), «Havoriy Pavelning mistikasi» (1929), «Hind mutafakkirlarining qaraşlari» (1995).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШВЕЙЦЕР Альберт (1875.14.1, Кайзерсберг, Эльзас — 1965.4.9, Ламбарене, Габон) — немисфранцуз мутафаккири, ҳаёт фалсафасштт намояндаси, илоҳиётчи, шифокор, мусиқашунос ва органчи. Страсбург, Берлин, Париж унтларини тугатган. 1899 йилдан фалсафа, 1900 йилдан илоҳиёт, 1913 йилдан тиббиёт дри. 20-аср бошларида концерт бериб юрадиган органчи сифатида шуҳрат қозонди. И.С. Бах ижодини ўрганишга бағишланган асарлар ёзди.
1913 йил рафиқаси — ҳамшира Элен Бреслау билан бирга ўз маблағи ҳисобига Габоннинг Ламбарене қишлоғида шифохона очиб, умрининг охирида АҚШга бориб, ун-тларда маърузалар ўқиб турди; ўнлаб унтнинг фахрий дри, Франция Ахлоқий ва сиёсий ФА нинг (1952), Англия Қироллик тиббиёт жамиятининг (1955) аъзоси.
Ш. дунёқараши бўйича, ҳаёт — табиат яратган энг олий неъмат сифатида буюк ҳурматга сазовордир. Унинг ақидаси «мен — ҳаётман, ҳаётлар ичида яшашни истагувчи ҳаётман» шиорида ўз ифодасини топган. Ш. наздидаги эзгулик — тирик жонни сақлаб қолиш, ҳаётга қўмаклашиш; ёвузлик эса — жонлини жонсиз қилиш, ҳаётга зарар етказиш. Ҳар бир шахс шу тамойилига амал қилганидагина, у одам ва олам уйғунлигига, яхлитлигига эришади. Тўғри, табиатда бир ҳаёт 2ҳаёт ҳисобига яшайди, ҳар нарсанинг қушандаси бор, лекин Ш. фақат ҳаётни «исроф қилиш»га қарши. Ш. олға сурган ҳаётга эҳтиром ахлоқий таълимоти инсонни шафқатли, мурувватли зот бўлиб умр кечиришга чорлайди. Айни пайтда у замонавий инсонда экологик маданиятнинг юксалишига, умумжаҳон ахлоқий муҳит — этосферанинг яратилишига хизмат қилади. Асосий асарлари: «Кантнинг дин фалсафаси» (1899), «Раймардан Вредегача. Исо Масиҳ ҳаётини ўрганиш тарихи» (1906), «И.С.Бах» (1905), «Маданият фалсафаси» (1923), «Насронийлик ва жаҳон динлари» (1923), «Ҳаворий Павелнинг мистикаси» (1929), «Ҳинд мутафаккирларининг қарашлари» (1995).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.