Albert Şveyser

Albert Şveyser (1875–1965) — nemis-fransuz (elzaslik) mutafakkiri, ilohiyotçi, organçi va musiqaşunos, şifokor va gumanist. U «hayotga ehtirom» deb nomlangan axloqiy ta'limot muallifi va Afrikadagi Lambarene şifoxonasining asosçisi sifatida tanilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Şveyser 1952-yilgi Nobel tinçlik mukofotiga sazovor bölgan.1

ÖzME'ga köra, Şveyser 1875-yil 14-yanvarda Elzasdagi Kayzersberg şahrida tuğilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u kambağal lyuteran pastori oilasida dunyoga kelgan; Elzas ul paytda Germaniya tarkibida edi. 1893-yilda Strasburg universitetiga kirib, bir vaqtning özida ilohiyot, falsafa va musiqa nazariyasini örgangan, Parij va Berlinda ham ta'lim olgan. 1899-yilda Kantning din falsafasi haqidagi dissertatsiyasi bilan falsafa doktori, 1900-yilda ilohiyot litsenziati darajasini olgan.

Rusça Vikipediyaga köra, 1905-yilda u qolgan umrini tibbiyotga bağişlaşga qaror qilib, şu universitetning tibbiyot fakultetiga öqişga kirgan va 1913-yilda tibbiyot doktori bölgan. Xuddi şu yili rafiqasi — hamşira Elena Breslau bilan Afrikaga ketib, Fransuz Ekvatorial Afrikasining Lambarene qişloğida (hozirgi Gabon) öz mablağiga şifoxona oçgan. Birinçi jahon uruşi yillarida er-xotin nemis fuqarolari sifatida Fransiyada internirlangan.

Keyingi yillarda Şveyser Afrikada işlaş bilan birga Yevropada ma'ruzalar öqigan, organ konsertlari bergan, kitoblarini çop ettirgan va topgan mablağini şifoxonaga sarflagan. 1928-yilda Gyote mukofotini olgan. Nobel mukofoti mablağiga Lambarene yaqinida moxov bemorlar uçun qişloq qurgan. 1957-yilda u hukumatlarni yadro quroli sinovlarini töxtatişga çaqirgan. ÖzME'ga köra, Şveyser Fransiya Axloqiy va siyosiy fanlar akademiyasining (1952) va Angliya Qirollik tibbiyot jamiyatining (1955) a'zosi, köplab universitetlarning faxriy doktori bölgan. U 1965-yil 4-sentabrda Lambarenada vafot etgan.

20-asr boşlarida Şveyser Yevropada taniqli organçi va musiqaşunos edi. Rusça Vikipediyaga köra, uning 1905-yilda fransuz tilida çiqqan «I. S. Bax — musiqaçi-şoir» tadqiqoti Bax xoral preludiyalaridagi ramziy va tasviriy unsurlarni Injil syujetlari bilan boğlab tahlil qilgan. Keyinçalik u kitobni nemis tilida ikki jildlik qilib qayta yozgan. Ustozi Şarl-Mari Vidor bilan birgalikda Baxning organ asarlari töplamini naşrga tayyorlagan.

Ilohiyotda Şveyser «tarixiy Iso»ni izlaş bilan şuğullangan. Rusça Vikipediyaga köra, uning «Reymarusdan Vredegaça» (1906) asari bu yönalişdagi tadqiqotlar tarixini tanqidiy sarhisob qilgan. Havoriy Pavel tasavvufiga bağişlangan kitobi ham maşhur.

ÖzME'ga köra, Şveyser falsafasining markazida hayot tabiatning eng oliy ne'mati sifatida turadi. Uning «Men — yaşaşni istagan hayotlar orasida yaşaşni istagan hayotman» degan aqidasi şu fikrni ifodalaydi. Ezgulik — hayotni asraş va unga yordam beriş, yovuzlik esa uni yöq qiliş va unga zarar yetkazişdir. Tabiatda bir hayot boşqasi hisobiga yaşaşini Şveyser inkor etmagan, ammo hayotni behuda isrof qilişni qoralagan. ÖzME'ga köra, bu ta'limot insonni rahmdillikka undaydi va ekologik madaniyatning yuksalişiga xizmat qiladi.

Rusça Vikipediyaga köra, Şveyser madaniyatning özagi axloq deb bilgan va ma'naviy taraqqiyotni moddiy taraqqiyotdan ustun qöygan. Uning asosiy asarlari — «Kantning din falsafasi» (1899), «Reymarusdan Vredegaça» (1906), «Madaniyat falsafasi» (1923), «Nasroniylik va jahon dinlari» (1923), «Havoriy Pavel mistikasi» (ÖzME'ga köra, 1929).