Frensis Peyton Rous
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Frensis Peyton Rous (inglizça Francis Peyton Rous; 1879-yil 5-oktabr, Baltimor — 1970-yil 16-fevral, Nyu-York) — amerikalik patolog va onkolog, ösma qözğatuvçi viruslarni kaşf etgan olim. Fiziologiya va tibbiyot böyiça Nobel mukofoti laureati (1966). ÖzME'ga köra, AQŞ Milliy fanlar akademiyasi a'zosi bölgan; Rusça Vikipediyaga köra, unga 1927-yilda saylangan, 1940-yilda esa London qirollik jamiyatining xorijiy a'zosi bölgan.12
Hayoti va ta'limi
13Inglizça Vikipediyaga köra, Rous Merilend ştatining Baltimor şahrida tuğilgan; otasi u 11 yoşligida vafot etgan. Jons Xopkins universitetida 1900-yilda bakalavr darajasini olib, söng şu universitetning tibbiyot maktabida öqigan va 1905-yilda tibbiyot doktori bölgan. Talabalik çoğida murda yorişda barmoğini jarohatlab, sil kasalligini yuqtirgan; davolaniş uçun bir yil Texasdagi çorvaçilik fermasida işlagan. Kasalligi tufayli u amaliy şifokorlikdan voz keçib, ilmiy tadqiqotga ötgan.
Bir neça yil Miçigan universitetida patologiya böyiça dars bergan, Germaniyaning Drezden şahrida malaka oşirgan. ÖzME'ga köra, 1909-yildan umrining oxirigaça Nyu-Yorkdagi tibbiy tadqiqot institutida — Rokfeller institutida işlagan, 1945-yildan esa uning faxriy a'zosi bölgan.
Rous sarkomasi virusi
13ÖzME'ga köra, Rousning asosiy xizmati — tovuqlarda sarkoma paydo qiladigan onkogen virusni kaşf etişi. Inglizça Vikipediyaga köra, u 1910-yilda Plimut-rok zotli tovuqdagi ösmani örganib, uni şu zotning sağlom tovuqlariga köçirib östirişga muvaffaq bölgan. 1911-yilda ösmadan olingan, bakteriyalarni ötkazmaydigan filtrdan ötkazilgan hujayrasiz suyuqlik ham sağlom tovuqlarda xavfli ösma qözğatişini aniqlagan. Bu qözğatuvçi keyinçalik Rous sarkomasi virusi deb nomlangan.
Öşa davrda saratonning yuqumli bölişi mumkinligi deyarli tan olinmasdi, şu sababli kaşf uzoq vaqt şubha bilan qarşilangan. Inglizça Vikipediyaga köra, Rous 1915-yilda saraton tadqiqotini vaqtinça töxtatgan, 1930-yillarda esa hamkasbi Riçard Şoup taklifi bilan quyonlardagi papilloma virusini örganib, virusli ösmalarning xavfli ösmaga aylaniş jarayonini kuzatgan. ÖzME'ga köra, u ösmalarning kelib çiqişi va rivojlanişida viruslar hamda kanserogen moddalarning rolini tadqiq etgan.
Qon quyiş böyiça işlari
13Inglizça Vikipediyaga köra, Birinçi jahon uruşi yillarida Rous Jozef Terner bilan birga qon guruhlarining mosligini tekşiriş usulini işlab çiqqan. Ular limon kislota tuzi — sitrat yordamida qonni uzoqroq saqlaş usulini ham taklif etgan; bu usul 1917-yilda Belgiyadagi front ortida tuzilgan dunyodagi ilk qon bankida qöllangan.
Nobel mukofoti
13Rusça Vikipediyaga köra, Rous 1966-yilda «onkogen viruslarni kaşf etgani uçun» fiziologiya va tibbiyot böyiça Nobel mukofotiga sazovor bölgan va uni prostata saratonini gormonlar bilan davolaşni işlab çiqqan Çarlz Xaggins bilan bölişgan. Inglizça Vikipediyaga köra, mukofot dastlabki kaşfdan 55 yil keyin, olim 87 yoşda bölganida berilgan; u hozirgaça bu sohadagi eng keksa laureat hisoblanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Frensis Peyton Rous // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3211 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAFrensis Peyton Rous. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3211
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3211
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Роус, Фрэнсис Пейтонru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Francis Peyton Rousen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 7-jild, 273–275-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 273–275-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.