Aleksandr Aleksandroviç Fadeyev
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 4-b. — ziyouz.com
Fadeyev Aleksandr Aleksandroviç [1901.11(24). 12, hoz. Kalinin viloyati Kimri ş. — 1956.13.5, Moskva] — rus yozuvçisi va jamoat arbobi. 1908 y. F.lar oilasi Uzoq Şarqqa köçib kelgan. F. şu yerda tijorat bilim yurtida öqigan (1912—19) va bolşeviklarga yaqinlaşib, inqilobiy faoliyat b-n şuğullangan. Moskvadagi Toğkon akademiyasida 2 y. tahsil olgaç, partiyaviy işlarda xizmat qilgan (1924—26). SSSR Yozuvçilar boşqaruv organlarida turli lavozimlarda işlagan (1926—56). Butunjahon Tinçlik kengaşi vitseprezidenti (1950—56).
Ijodi 1923 y.da boşlangan («Oqimga qarşi». hikoya). Uzoq Şarkdagi partizanlar uruşiga bağişlangan «Tormor» romani (1927)da yovvoyi tayga şaroitida kuraşayotgan kişilarning maşaqqatli hayoti tayevirlangan. F. uşbu romani b-n hali şakllanib ulgurmagan sotsialistik realizm metodining asosiy tamoyillarini belgilab bergan.
F. 30-y.larda sovet yozuvçilarining 1syezdini ötkaziş va SSSR Yozuvçilar uyuşmasini taşkil etişga katta kuç sarflagan. Ayni vaqtda 6 qismdan iborat «Udegening sönggisi» romani (1929—40, 4 qismi yozib tugatilgan) ustida jiddiy iş olib borgan.
F. 2-jahon uruşi yillari (1943) da Krasnodon ş.dagi yaşirin taşkilot a'zolarining nemis bosqinçilariga qarşi olib borgan qahramonona kuraşiga oid hujjat va xotiralar b-n tanişib, «Yoş gvardiya» romanini (1945) yozgan. Tanqidçilik F.ni partiyaning yaşirin taşkilot faoliyatidagi rolini romanda töğri aks ettirmaganlikda ayblagan va yozuvçi asarni qayta işlaşga majbur bölgan (1957). F. adabiytanqidiy maqolalari b-n ham sotsialistik realizm metodi asoslarini işlab çiqişda faol iştirok etgan. U butun umri davomida Stalin va partiya işiga sodiq qolgan. Şaxsga siğinişning foş etilişi b-n yuzaga çiqqan fojiali voqealar tufayli F. öziniözi otib öldirgan. Asosiy asarlari özbek tiliga tarjima qilingan.
As: Soçineniya, t. 13, M, 1981-82; O literature. Sbornik statey, M., 1970; Tormor, T., 1971; Yoş gvardiya, T., 1982.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФАДЕЕВ Александр Александрович [1901.11(24). 12, ҳоз. Калинин вилояти Кимри ш. — 1956.13.5, Москва] — рус ёзувчиси ва жамоат арбоби. 1908 й. Ф.лар оиласи Узоқ Шарққа кўчиб келган. Ф. шу ерда тижорат билим юртида ўқиган (1912—19) ва большевикларга яқинлашиб, инқилобий фаолият б-н шуғулланган. Москвадаги Тоғкон академиясида 2 й. таҳсил олгач, партиявий ишларда хизмат қилган (1924—26). СССР Ёзувчилар бошқарув органларида турли лавозимларда ишлаган (1926—56). Бутунжаҳон Тинчлик кенгаши вицепрезиденти (1950—56).
Ижоди 1923 й.да бошланган («Оқимга қарши». ҳикоя). Узоқ Шаркдаги партизанлар урушига бағишланган «Тормор» романи (1927)да ёввойи тайга шароитида курашаётган кишиларнинг машаққатли ҳаёти таевирланган. Ф. ушбу романи б-н ҳали шаклланиб улгурмаган социалистик реализм методининг асосий тамойилларини белгилаб берган.
Ф. 30-й.ларда совет ёзувчиларининг 1съездини ўтказиш ва СССР Ёзувчилар уюшмасини ташкил этишга катта куч сарфлаган. Айни вақтда 6 қисмдан иборат «Удэгенинг сўнггиси» романи (1929—40, 4 қисми ёзиб тугатилган) устида жиддий иш олиб борган.
Ф. 2-жаҳон уруши йиллари (1943) да Краснодон ш.даги яширин ташкилот аъзоларининг немис босқинчиларига қарши олиб борган қаҳрамонона курашига оид ҳужжат ва хотиралар б-н танишиб, «Ёш гвардия» романини (1945) ёзган. Танқидчилик Ф.ни партиянинг яширин ташкилот фаолиятидаги ролини романда тўғри акс эттирмаганликда айблаган ва ёзувчи асарни қайта ишлашга мажбур бўлган (1957). Ф. адабийтанқидий мақолалари б-н ҳам социалистик реализм методи асосларини ишлаб чиқишда фаол иштирок этган. У бутун умри давомида Сталин ва партия ишига содиқ қолган. Шахсга сиғинишнинг фош этилиши б-н юзага чиққан фожиали воқеалар туфайли Ф. ўзиниўзи отиб ўлдирган. Асосий асарлари ўзбек тилига таржима қилинган.
Ас: Сочинения, т. 13, М, 1981-82; О литературе. Сборник статей, М., 1970; Тормор, Т., 1971; Ёш гвардия, Т., 1982.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.