Aleksandr Isayeviç Soljenitsin
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 498–499-b. — ziyouz.com
Soljenitsin Aleksandr Isayeviç (1918.11.12, Şimoliy Kavkaz, Kislovodsk ş.) — rus yozuvçisi, dramaturg va şoir. Rostov un-tini tugatgan. 2-jahon uruşida artilleriyada xizmat qilgan. 1945 y. fev.dan aksilşöroviy taşviqotda ayblanib hibsga olingan, 8 y. qamoqqa va undan keyin Sibir surguniga hukm qilingan. Moskva, Marfino, tZ Qozoğistonning siyosiy mahbuslar qamoqxonalarida saqlangan. Stalin vafotidan söng — 1953 y. 5 martda kamoqdan çikkan. Mahbusligida oşqozon saratoni kasalligiga uçragan S. Toşkentga kelib, gospitalda nur muolajasida soğaygan. 1956 y. gaça Sibirning turli şaharlarida yurib, öqituvçilik qilgan, oklangaç, Ryazanga örnaşgan. «Ivan Denisoviçning bir kuni» qissasi qamoqda ötirgan kişining bir kuni haqida hikoya qiladi. Asar sovet adabiyotida katta voqea bölgan. Ammo köp ötmay S. yana ta'qibga olingan, asarlari qatağon qilingan. Şunga qaramay, 1968 y. S.ning çet elda «Birinçi aylanada», «Saraton kasalliklari bölimi» romanlari bosilgan. Uşbu romanlardan söng S.ni ta'qib qiliş yana ham kuçaygan. Çet elda bosilgan ikkala roman avtobiografik xarakterga ega bölib, birinçisi Marfinodagi qamoqxona, u yerdagi in-t haqida, ikkinçisi — özi saratondan davolangan Toşkent kasalxonasida keçgan voqealarga bağişlangan. Tarjimai holi asosidagi «Buzoqça bolut b-n suzişadi» (197591) asarida 196070 y.lar boşida SSSRda uning asarlari naşr etilişi b-n boğliq mojarolar tasvirlangan. 1973 y. davlat xavfsizlik komiteti tomonidan «GULAG arxipelagi» asarining qölyozmalari musodara qilingan. Yozuvçi asarni qayta tiklab, Parijda çop ettirgan (1973). 2 oydan söng S. qamoqqa olingan, davlatga xiyonatda ayblanib, SSSR dan çiqarib yuborilgan. S 1976—94 y.larda AQŞning Vermont ştatida yaşagan. Rossiyaga 1994 y. qaytib kelgan. Nobel mukofoti laureati (1970).
As: Arxipelag GULAG, M., 1973.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СОЛЖЕНИЦИН Александр Исаевич (1918.11.12, Шимолий Кавказ, Кисловодск ш.) — рус ёзувчиси, драматург ва шоир. Ростов ун-тини тугатган. 2-жаҳон урушида артиллерияда хизмат қилган. 1945 й. фев.дан аксилшўровий ташвиқотда айбланиб ҳибсга олинган, 8 й. қамоққа ва ундан кейин Сибирь сургунига ҳукм қилинган. Москва, Марфино, tZ Қозоғистоннинг сиёсий маҳбуслар қамоқхоналарида сақланган. Сталин вафотидан сўнг — 1953 й. 5 мартда камоқдан чиккан. Маҳбуслигида ошқозон саратони касаллигига учраган С. Тошкентга келиб, госпиталда нур муолажасида соғайган. 1956 й. гача Сибирнинг турли шаҳарларида юриб, ўқитувчилик қилган, оклангач, Рязанга ўрнашган. «Иван Денисовичнинг бир куни» қиссаси қамоқда ўтирган кишининг бир куни ҳақида ҳикоя қилади. Асар совет адабиётида катта воқеа бўлган. Аммо кўп ўтмай С. яна таъқибга олинган, асарлари қатағон қилинган. Шунга қарамай, 1968 й. С.нинг чет элда «Биринчи айланада», «Саратон касалликлари бўлими» романлари босилган. Ушбу романлардан сўнг С.ни таъқиб қилиш яна ҳам кучайган. Чет элда босилган иккала роман автобиографик характерга эга бўлиб, биринчиси Марфинодаги қамоқхона, у ердаги ин-т ҳақида, иккинчиси — ўзи саратондан даволанган Тошкент касалхонасида кечган воқеаларга бағишланган. Таржимаи ҳоли асосидаги «Бузоқча болут б-н сузишади» (197591) асарида 196070 й.лар бошида СССРда унинг асарлари нашр этилиши б-н боғлиқ можаролар тасвирланган. 1973 й. давлат хавфсизлик комитети томонидан «ГУЛАГ архипелаги» асарининг қўлёзмалари мусодара қилинган. Ёзувчи асарни қайта тиклаб, Парижда чоп эттирган (1973). 2 ойдан сўнг С. қамоққа олинган, давлатга хиёнатда айбланиб, СССР дан чиқариб юборилган. С 1976—94 й.ларда АҚШнинг Вермонт штатида яшаган. Россияга 1994 й. қайтиб келган. Нобель мукофоти лауреати (1970).
Ас: Архипелаг ГУЛАГ, М., 1973.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.