Aleksandr Vasilyeviç Kolçak
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 506–507-b. — ziyouz.com
Kolçak Aleksandr Vasilyeviç (1873, Sankt-Peterburg — 1920, Irkutsk) — Rossiya harbiy arbobi, qutb tadqiqotçisi, gidrolog, Rossiyadagi Fukarolar uruşida oqlar harakatining boş rahbarlaridan biri, admiral (1918). Qutbga uyuştirilgan ekspeditsiyalarda (1900-02, 1903, 1908-11) qatnaşgan. Birinçi jahon uruşi davrida Qora dengiz floti qömondoni (1916—17). Bolşeviklar hokimiyati va sovet rejimiga qarşi kuraşgan. 1918 y. okt.da inglizlar yordamida Omskiy egalladi. 4 noyab.da Ufa direktoriyasi (Butun Rossiya muvaqqat hukumati) tarkibiga harbiy va dengiz vaziri qilib kiritildi. 18 noyab. da Omskda harbiy töntariş qilib, Ufa direktoriyasini tarqatib yubordi va Butun Rossiya Omsk hukumatini tuzdi (rais — Vologodskiy P.), özini «Rossiya davlatining oliy hukmdori» deb atadi. K. Sibir, Ural, Uzoq Şarqda qattiqqöllik b-n tartib örnatdi. U Rossiyaning quruqlik va dengizdagi butun qurolli kuçlari Oliy boş qömondoni unvoniga sazovor bölgan. K. Turkistondagi şörolarga qarşilik harakati rahbarlaridan Madaminbek, Katta Ergaş, Junaidxon b-n aloqalar örnatib, ularni öz rahbarligida «Yagona Rossiya uçun sovet rejimiga qarşi kuraş»ga da'vat qildi. Biroq, uning bu da'vatlarini milliy yetakçilar qat'iy rad qilib, Turkiston mustaqilligi uçun kuraşdilar. K. 1919 y. noyab.da qizil armiya qöşinlaridan mağlubiyatga uçrab, Omskdan Irkutskka çekingan. 1920 y. 4 yanv.da Oliy boş qömondonlik vakolatini sirtdan Denikinga topşirdi. 15 yanv. da Irkutskda oq çexlar tomonidan asir olinib, bolşeviklarga berildi, 7 fev. da Irkutsk Favqulodda komissiyasi (ÇK) tomonidan otib öldirildi.
Ad.: Grajdanskaya voyna v Rossii: perekrestok mneniy, M., 1994.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОЛЧАК Александр Васильевич (1873, Санкт-Петербург — 1920, Иркутск) — Россия ҳарбий арбоби, қутб тадқиқотчиси, гидролог, Россиядаги Фукаролар урушида оқлар ҳаракатининг бош раҳбарларидан бири, адмирал (1918). Қутбга уюштирилган экспедицияларда (1900-02, 1903, 1908-11) қатнашган. Биринчи жаҳон уруши даврида Қора денгиз флоти қўмондони (1916—17). Большевиклар ҳокимияти ва совет режимига қарши курашган. 1918 й. окт.да инглизлар ёрдамида Омский эгаллади. 4 нояб.да Уфа директорияси (Бутун Россия муваққат ҳукумати) таркибига ҳарбий ва денгиз вазири қилиб киритилди. 18 нояб. да Омскда ҳарбий тўнтариш қилиб, Уфа директориясини тарқатиб юборди ва Бутун Россия Омск ҳукуматини тузди (раис — Вологодский П.), ўзини «Россия давлатининг олий ҳукмдори» деб атади. К. Сибирь, Урал, Узоқ Шарқда қаттиққўллик б-н тартиб ўрнатди. У Россиянинг қуруқлик ва денгиздаги бутун қуролли кучлари Олий бош қўмондони унвонига сазовор бўлган. К. Туркистондаги шўроларга қаршилик ҳаракати раҳбарларидан Мадаминбек, Катта Эргаш, Жунаидхон б-н алоқалар ўрнатиб, уларни ўз раҳбарлигида «Ягона Россия учун совет режимига қарши кураш»га даъват қилди. Бироқ, унинг бу даъватларини миллий етакчилар қатъий рад қилиб, Туркистон мустақиллиги учун курашдилар. К. 1919 й. нояб.да қизил армия қўшинларидан мағлубиятга учраб, Омскдан Иркутскка чекинган. 1920 й. 4 янв.да Олий бош қўмондонлик ваколатини сиртдан Деникинга топширди. 15 янв. да Иркутскда оқ чехлар томонидан асир олиниб, большевикларга берилди, 7 фев. да Иркутск Фавқулодда комиссияси (ЧК) томонидан отиб ўлдирилди.
Ад.: Гражданская война в России: перекресток мнений, М., 1994.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.