Allellar
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 350-b. — ziyouz.com
Allellar (yun. allelon — bir-birini özaro), allelomorflar, allel genlar — bir genning gomologik xromosomalarning özaro bir xil joy (lokus) laridagi bölişi mumkin bölgan har xil holatlari. A. ma'lum bir belgining rivojlanişini nazorat qilib, uning alternativ (bir-birini inkor etuvçi) ifodalanişiga sabab böladi. «A.» atamasini daniyalik olim V. Iogansen taklif etgan (1909). Aksariyat genlar faqat ikki: dominant va retsessiv A.ga ega. Diploid organizmlarning somatik hujayralarida har ikkala, gametalarda esa faqat bitta allel böladi. Barça holatlarda ham ma'lum genning dominant alleli ta'siri şu genning retsessiv allelinikidan ustun keladi.
A.ning dominantlik xususiyati ularning özaro allellik ta'siriga, genotipik muhit va taşqi şaroitlarga bogliq. Dominant va retsessiv A. gomozigo-gpalik (SS yoki ss) yoki geterozigotalik (Ss) holatlarida iştirok etişlari mumkin. Bundan taşqari genning köp allellilik seriyalari ham uçraydi. Bunday holda ham dominant allel boş harf b-n, allellarning barça retsessiv seriyalari esa turli nişonlar qöyilgan kiçik harflar b-n belgilanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛЛЕЛЛАР (юн. allelon — бир-бирини ўзаро), аллеломорфлар, аллель генлар — бир геннинг гомологик хромосомаларнинг ўзаро бир хил жой (локус) ларидаги бўлиши мумкин бўлган ҳар хил ҳолатлари. А. маълум бир белгининг ривожланишини назорат қилиб, унинг альтернатив (бир-бирини инкор этувчи) ифодаланишига сабаб бўлади. «А.» атамасини даниялик олим В. Иогансен таклиф этган (1909). Аксарият генлар фақат икки: доминант ва рецессив А.га эга. Диплоид организмларнинг соматик ҳужайраларида ҳар иккала, гаметаларда эса фақат битта аллель бўлади. Барча ҳолатларда ҳам маълум геннинг доминант аллели таъсири шу геннинг рецессив аллелиникидан устун келади.
А.нинг доминантлик хусусияти уларнинг ўзаро аллеллик таъсирига, генотипик муҳит ва ташқи шароитларга боглиқ. Доминант ва рецессив А. гомозиго-гпалик (SS ёки ss) ёки гетерозиготалик (Ss) ҳолатларида иштирок этишлари мумкин. Бундан ташқари геннинг кўп аллеллилик сериялари ҳам учрайди. Бундай ҳолда ҳам доминант аллель бош ҳарф б-н, аллелларнинг барча рецессив сериялари эса турли нишонлар қўйилган кичик ҳарфлар б-н белгиланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.