Allyuviy
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 356-b. — ziyouz.com
Allyuviy (lot. alluvio — oqiziq), allyuvial yotqiziqlar — oqar suvlar (daryo, irmoq va b.) b-n oqib kelib töplangan yotqiziqlar. A. daryolarning özani, qayir qismi va vodiydagi terrasalarni hosil qiladi; köpgina kontinental çökindi formatsiyalarning şakllanişida muhim rol öynaydi. Allyuvial yotqiziqpar qalinligi suv oqimining katta-kiçikligiga boğliq; katta tekisliklardagi A.ning qalinligi 10—20 metrga, kengligi esa bir neça ön km gaça boradi. Bu yotqiziqlar yuqori unumdor har xil tuproqlar (ötloqi, ötloqi-botqoq va botqoq) uçun ona jins bölib xizmat qiladi. Allyuvial yotqiziqlardan taşkil topgan hududlardan q.x. da keng foydalaniladi. Qum-qumoqli va şağalli allyuviydagi tuproqlarda örmon daraxtlari östiriş va boğdorçilikni rivojlantiriş, qumoq çökindili qayir va allyuvial terrasalarda esa vöza, sabzavot hamda yem-xaşak ekinlarini yetiştiriş mumkin. Allyuvi-al yotqiziqlardagi tuproqlar unumdor bölişiga qaramay öğitlarga, ayniqsa, kaliyli öğitlarga juda talabçan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛЛЮВИЙ (лот. alluvio — оқизиқ), аллювиал ётқизиқлар — оқар сувлар (дарё, ирмоқ ва б.) б-н оқиб келиб тўпланган ётқизиқлар. А. дарёларнинг ўзани, қайир қисми ва водийдаги террасаларни ҳосил қилади; кўпгина континентал чўкинди формацияларнинг шаклланишида муҳим роль ўйнайди. Аллювиал ётқизиқпар қалинлиги сув оқимининг катта-кичиклигига боғлиқ; катта текисликлардаги А.нинг қалинлиги 10—20 метрга, кенглиги эса бир неча ўн км гача боради. Бу ётқизиқлар юқори унумдор ҳар хил тупроқлар (ўтлоқи, ўтлоқи-ботқоқ ва ботқоқ) учун она жинс бўлиб хизмат қилади. Аллювиал ётқизиқлардан ташкил топган ҳудудлардан қ.х. да кенг фойдаланилади. Қум-қумоқли ва шағалли аллювийдаги тупроқларда ўрмон дарахтлари ўстириш ва боғдорчиликни ривожлантириш, қумоқ чўкиндили қайир ва аллювиал террасаларда эса вўза, сабзавот ҳамда ем-хашак экинларини етиштириш мумкин. Аллюви-ал ётқизиқлардаги тупроқлар унумдор бўлишига қарамай ўғитларга, айниқса, калийли ўғитларга жуда талабчан.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.