Alyuminiy oksid
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 380-b. — ziyouz.com
Alyuminiy oksid (giltuproq), A12O3 — rangsiz kristall modda. Suyuqlaniş t-rasi 2050°, suvda erimaydi. A.o. amfoter oksiddir (q. Amfoterlik), konsentrlangan kislotalarda erib, alyuminiy tuzlarini, işqorlarda erib, alyuminat kislota tuzlari — alyuminatlarni hosil qiladi. A12O3 ning har xil tarkibli gidratlangan (suvli) şakllari ma'lum. Alyuminiy gidroksidga gidrargilit (gibbsit) A1(OH)3 va sun'iy yöl b-n olinadigan bayerit kiradi. A.o. alyuminiy olişda işlatiladi, A.o.ning özi esa boksit, nefelin va kaolindan olinadi. Tabiatda A.o. kristallari korund, yoqut va sapfir hollarida uçraydi; korund nihoyatda qattiq bölganidan qayroqtoş va jilvir sifatida, yoqut va sapfir zargarlikda işlatiladi. A.o. dan ötga çidamli material va buyumlar tayyorlaşda ham foydalaniladi.
Q.: Amfoterlik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АЛЮМИНИЙ ОКСИД (гилтупроқ), А12О3 — рангсиз кристалл модда. Суюқланиш т-раси 2050°, сувда эримайди. А.о. амфотер оксиддир (қ. Амфотерлик), концентрланган кислоталарда эриб, алюминий тузларини, ишқорларда эриб, алюминат кислота тузлари — алюминатларни ҳосил қилади. А12О3 нинг ҳар хил таркибли гидратланган (сувли) шакллари маълум. Алюминий гидроксидга гидраргилит (гиббсит) А1(ОН)3 ва сунъий йўл б-н олинадиган байерит киради. А.о. алюминий олишда ишлатилади, А.о.нинг ўзи эса боксит, нефелин ва каолиндан олинади. Табиатда А.о. кристаллари корунд, ёқут ва сапфир ҳолларида учрайди; корунд ниҳоятда қаттиқ бўлганидан қайроқтош ва жилвир сифатида, ёқут ва сапфир заргарликда ишлатилади. А.о. дан ўтга чидамли материал ва буюмлар тайёрлашда ҳам фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.