Amfoterlik
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 458-b. — ziyouz.com
Amfoterlik (yun. amphoteros — ikkalasi; har ikkisi) — ba'zi element oksidlari va gidroksidlarining (amfolitlar deb ham ataladi) muhitga qarab ham kislota, ham asos xossalarini namoyon qilişi. Tipik amfoter birikma sifatida suv molekulasini körsatiş mumkin. Undagi kislotalik va asos (işqor) lik xossalari reaksiyaga kirişuvçi ikkinçi tarkibiy qism xususiyatiga boğliq. Kuçli kislotalar b-n A. xossasiga ega bulgan birikma asos holida va, aksinça, işqorlar b-n kislota holida reaksiyaga kirişadi. Kuçsiz borat kislota özidan kuçliroq ortofosfat kislota b-n reaksiyaga kirişganda asos rolini bajarib, BPO4 tuzini hosil qiladi. Metall gidroksidlaridan A. alyuminiy, galliy, rux, qalay gidroksidlarda va b. da uçraydi. Bulardan galliy gidroksidi suvdagi eritmasining kislotalik va asoslik xossalari jihatidan dissotsilaniş konstantalari bir-biriga deyarli teng. Organik amfoter birikmalarga karboksil guruhlari bölgan aminokislotalar misol böla oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АМФОТЕРЛИК (юн. amphoteros — иккаласи; ҳар иккиси) — баъзи элемент оксидлари ва гидроксидларининг (амфолитлар деб ҳам аталади) муҳитга қараб ҳам кислота, ҳам асос хоссаларини намоён қилиши. Типик амфотер бирикма сифатида сув молекуласини кўрсатиш мумкин. Ундаги кислоталик ва асос (ишқор) лик хоссалари реакцияга киришувчи иккинчи таркибий қисм хусусиятига боғлиқ. Кучли кислоталар б-н А. хоссасига эга булган бирикма асос ҳолида ва, аксинча, ишқорлар б-н кислота ҳолида реакцияга киришади. Кучсиз борат кислота ўзидан кучлироқ ортофосфат кислота б-н реакцияга киришганда асос ролини бажариб, ВРО4 тузини ҳосил қилади. Металл гидроксидларидан А. алюминий, галлий, рух, қалай гидроксидларда ва б. да учрайди. Булардан галлий гидроксиди сувдаги эритмасининг кислоталик ва асослик хоссалари жиҳатидан диссоциланиш константалари бир-бирига деярли тенг. Органик амфотер бирикмаларга карбоксил гуруҳлари бўлган аминокислоталар мисол бўла олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.