Amin Turdiyev
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 721-b. — ziyouz.com
Turdiyev Amin (1910.10.8 Toşkent — 1978.13.3) — aktyor, rej. Özbekiston xalq artisti (1955). Toşkent pedagogika bilim yurtini tugatgan (1927). Moskva Badiiy teatri qoşidagi rej.lik kursida öqigan (1947). Internatda,söng «Urfon» maktabi qoşidagi drama tögaragida qatnaşib, «Baxtsiz kuyov» spektaklida kuyov rolini öynagan. Aktyorlik faoliyatini Hamza teatri krşidagi Işçisayyor teatrida boşlagan (1929— 32), söng asosiy truppaga (1932—33) ötgan. «Hujum» (Yan, Çölpon)da Sartaroş (Eşon), «Halima» (Ğ.Zafariy)da Hammol va Bibiniso kampir, «Arslon» (Fitrat)da dehqon yigit rollarida çiqqan. Samarkand, Namangan viloyat teatrlarida badiiy rahbar (1934—37), Andijon teatrida boş rej. (1951—52), Yoş tomoşabinlar teatrida badiiy rahbar (1963—67). T.ning hayoti va ijodi Hamza teatri bilan çambarças boğliq bölib, 1939—51, 1952— 63 va 1967—78 y.lar şu teatrda aktyor, rej. sifatida faoliyat körsatgan. 2-jahon uruşi davrida «Jaloliddin» (M. Şayxzoda) spektaklida Çingizxon obrazini yaratgan. Umuman, aktyor sifatida T.ning mahorati salbiy va xarakterli obrazlar talqinida yorqin namoyon bölgan. Zargarov (A.Qahhor, «Oğriq tişlar»), Husayn Boyqaro (Uyğun, I.Sultan, «Alişer Navoiy»), Kassio (U.Şekspir, «Hamlet»), Jon Robertson (Yu.Krotkoye, «Jon — tinçlik askari»), Abdusalom (E.Vohidov, «Oltin devor») kabi yaratgan obrazlarida taşqi qiyofasiga, qahramonlarning xattiharakati, yurişturişiga, nutk,iga katta e'tibor bergan. Sahna nutqidagi mahorati tufayli u köp yillar N.Rahimov bilan «Tabassum» radiojurnalini olib borgan. Rej. sifatida milliy teatrda «Burgutning parvozi» (I.Sulton; I.Bersenev bilan hamkorlikda), «Keçirilmas gunoxlar» (I. Öktamov), «Şamsiqamar» (M. Abliyev), «Turkiya haqida hikoya» (N.Hikmat; A.Ginzburg bilan hamkorlikda) spektakllarini saqnalaştirgan. T. kinoda ham esda qolarli obrazlar yaratdi (Rais, «Stadionda uçraşamiz»; Qodirqul mingboşi, «Boy ila xizmatçi»; Beklarbegi, «Furqat» va b.).
Ac: Sahnam, sahnadoşlarim, T., 1976.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУРДИЕВ Амин (1910.10.8 Тошкент — 1978.13.3) — актёр, реж. Ўзбекистон халқ артисти (1955). Тошкент педагогика билим юртини тугатган (1927). Москва Бадиий театри қошидаги реж.лик курсида ўқиган (1947). Интернатда,сўнг «Урфон» мактаби қошидаги драма тўгарагида қатнашиб, «Бахтсиз куёв» спектаклида куёв ролини ўйнаган. Актёрлик фаолиятини Ҳамза театри кршидаги Ишчисайёр театрида бошлаган (1929— 32), сўнг асосий труппага (1932—33) ўтган. «Ҳужум» (Ян, Чўлпон)да Сартарош (Эшон), «Ҳалима» (Ғ.Зафарий)да Ҳаммол ва Бибинисо кампир, «Арслон» (Фитрат)да деҳқон йигит ролларида чиққан. Самарканд, Наманган вилоят театрларида бадиий раҳбар (1934—37), Андижон театрида бош реж. (1951—52), Ёш томошабинлар театрида бадиий раҳбар (1963—67). Т.нинг ҳаёти ва ижоди Ҳамза театри билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, 1939—51, 1952— 63 ва 1967—78 й.лар шу театрда актёр, реж. сифатида фаолият кўрсатган. 2-жаҳон уруши даврида «Жалолиддин» (М. Шайхзода) спектаклида Чингизхон образини яратган. Умуман, актёр сифатида Т.нинг маҳорати салбий ва характерли образлар талқинида ёрқин намоён бўлган. Заргаров (А.Қаҳҳор, «Оғриқ тишлар»), Ҳусайн Бойқаро (Уйғун, И.Султан, «Алишер Навоий»), Кассио (У.Шекспир, «Ҳамлет»), Жон Робертсон (Ю.Кроткое, «Жон — тинчлик аскари»), Абдусалом (Э.Воҳидов, «Олтин девор») каби яратган образларида ташқи қиёфасига, қаҳрамонларнинг хаттиҳаракати, юриштуришига, нутк,ига катта эътибор берган. Саҳна нутқидаги маҳорати туфайли у кўп йиллар Н.Раҳимов билан «Табассум» радиожурналини олиб борган. Реж. сифатида миллий театрда «Бургутнинг парвози» (И.Султон; И.Берсенев билан ҳамкорликда), «Кечирилмас гунохлар» (И. Ўктамов), «Шамсиқамар» (М. Аблиев), «Туркия ҳақида ҳикоя» (Н.Ҳикмат; А.Гинзбург билан ҳамкорликда) спектаклларини сақналаштирган. Т. кинода ҳам эсда қоларли образлар яратди (Раис, «Стадионда учрашамиз»; Қодирқул мингбоши, «Бой ила хизматчи»; Бекларбеги, «Фурқат» ва б.).
Ac: Саҳнам, саҳнадошларим, Т., 1976.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.