Amin Turdiyev

Amin Turdiyev (1910–1978) — özbek teatr va kino aktyori, rejissyor, teatr arbobi. ÖzME'ga köra, 1955-yilda unga Özbekiston xalq artisti unvoni berilgan. U sahnada asosan salbiy va xarakterli qahramonlar talqini bilan nom qozongan, uzoq yillar radioda ham çiqiş qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1976-yilda SSSR Davlat mukofotiga sazovor bölgan.1

ÖzME'ga köra, Turdiyev 1910-yil 10-avgustda Toşkentda tuğilgan va 1978-yil 13-martda vafot etgan. Yoşligida internatda tarbiyalangan, keyin «Urfon» maktabidagi drama tögaragiga qatnaşgan; bu yerda «Baxtsiz kuyov» spektaklida kuyov rolini ijro etgan. 1927-yilda Toşkentdagi pedagogika bilim yurtini bitirgan (rusça Vikipediya bu muassasani pedagogika instituti deb ataydi). 1947-yilda Moskva Badiiy teatri qoşidagi kursda rejissyorlikni örgangan.

Aktyor sifatida u 1929-yilda Hamza nomidagi teatr huzuridagi Işçi sayyor teatrida ilk qadamlarini qöygan, 1932–1933-yillarda esa asosiy truppaga qabul qilingan. Ilk davrda Yan va Çölponning «Hujum» asarida Sartaroş (Eşon), Ğ. Zafariyning «Halima»sida Hammol va Bibiniso kampir, Fitratning «Arslon»ida dehqon yigit rollarini öynagan.

1934–1937-yillarda u Samarqand va Namangan viloyat teatrlariga badiiy rahbarlik qilgan. Keyingi hayoti Hamza teatri bilan uzviy boğlangan: ÖzME'ga köra, 1939–1951, 1952–1963 va 1967–1978-yillarda şu jamoada aktyor hamda rejissyor bölib işlagan. Oraliq yillarda 1951–1952-yillarda Andijon teatrida boş rejissyor, 1963–1967-yillarda Yoş tomoşabinlar teatrida badiiy rahbar bölgan.

Ikkinçi jahon uruşi yillarida M. Şayxzodaning «Jaloliddin» spektaklida Çingizxon obrazini yaratgan. ÖzME uning eng esda qolgan rollari qatorida Abdulla Qahhorning «Oğriq tişlar» asaridagi Zargarov, Uyğun va I. Sultonning «Alişer Navoiy» dramasidagi Husayn Boyqaro, Şekspirning «Hamlet»idagi Kassio, E. Vohidovning «Oltin devor»idagi Abdusalomni sanab ötadi. Rusça Vikipediya bu röyxatga N. Pogodinning «Miltiqli odam» asaridagi Şadrin, M. Gorkiyning «Vassa Jeleznova»sidagi Proxor Xrapov va K. Yaşinning «Yöl yulduzi»dagi Töraxon boy kabi rollarni qöşadi. Manbalar ta'kidlaşiça, u har bir qahramonning taşqi körinişi, xatti-harakati, yurişi va nutqiga alohida ahamiyat bergan.

ÖzME'ga köra, Turdiyev milliy teatrda I. Sultonning «Burgutning parvozi» (I. Bersenev bilan birga), I. Öktamovning «Keçirilmas gunohlar», M. Abliyevning «Şamsiqamar» va Nozim Hikmatning «Turkiya haqida hikoya» (A. Ginzburg bilan birga) spektakllarini sahnaga qöygan. Rusça Vikipediya uning rejissyorlik işlari qatorida Uyğunning «Ona» (1943) va «Navbahor» (1949) asarlarini ham tilga oladi.

Sahna nutqini puxta egallagani sababli Turdiyev N. Rahimov bilan birga uzoq yillar «Tabassum» radiojurnalini olib borgan. Kinoda ham bir qança rollar ijro etgan: «Stadionda uçraşamiz» filmida Rais, «Boy ila xizmatçi»da Qodirqul mingboşi, «Furqat»da Beklarbegi. Rusça Vikipediyaga köra, «Alanga yillar» (1958) va «Uyimga kir» (1967) filmlarida ham suratga tuşgan.