Moldiboyev Abdilas

Abdilas Moldiboyev (1906–1978) — qirğiz kompozitori, opera xonandasi (tenor), aktyor va jamoat arbobi. U qirğiz kompozitorlik musiqasi asosçilaridan biri hisoblanadi.

Moldiboyev 1906-yil 24-iyun (7-iyul) kuni hozirgi Çuy viloyati Kemin tumanidagi Qorabuloq qişloğida dehqon oilasida tuğilgan. Rus tilidagi ma'lumotga köra, ba'zi manbalarda tuğilgan kuni 7-iyun deb körsatilgan. 1922-yilda öz şe'rlariga birinçi qöşiği «Akinay»ni yaratgan va u maşhur bölgan.

1923-yilda Almaotadagi Qozoq-Qirğiz maorif institutiga kirgan, bir yildan söng yangi oçilgan birinçi Qirğiz pedagogika texnikumiga ötib, uni 1929-yilda tamomlagan. Öqiş davrida havaskorlik tomoşalarida qatnaşgan, xorda kuylagan. Dastlabki ustozlari rus musiqaçilari D. Kovalev, P. Şubin va qirğiz folklorini yiğuvçi A. Zataeviç bölgan.

1930–1933-yillarda Frunzedagi Qirğiz musiqa texnikumi direktori bölgan. 1933-yildan musiqali drama teatrida, keyinçalik opera va balet teatrida xonanda sifatida işlagan. 1940-yilda Moskva konservatoriyasining milliy studiyasida öqişni boşlagan, uruş davrida uzilib, 1947-yilda tiklagan va 1950-yilda tamomlagan. Özbekça manbada konservatoriyada ta'lim yillari 1940–41 va 1947–50 deb berilgan.

U 1978-yil Bişkek (öşa paytda Frunze)da vafot etgan. Özbekça manbada vafot sanasi 31-may, rus va ingliz manbalarida 1-iyun deb körsatilgan. Ala-Arça qabristoniga dafn etilgan.

Moldiboyev V. Vlasov va V. Fere bilan hamkorlikda «Oyçurek» (1939) va «Manas» (1946) operalarini yaratgan; bu qirğiz tilidagi dastlabki operalar qatoriga kiradi. Ingliz manbasiga köra, u xalq kuylarini taqdim etgan, ularni rus bastakorlari uyğunlaştirgan. Şuningdek, «Töxtağul» operasi (1958) va Qirğiziston madhiyasi (1946) hammualliflikda yozilgan. Rus manbasida madhiya Vlasov va Fere bilan, özbekça manbada A. Veprik va M. Abdrayev bilan yozilgani aytilgan.

U 300 ga yaqin asar, jumladan 200 dan ortiq qöşiq va xor muallifi. Qöşiq-madhiyalar, marshlar, romanslar, bolalar qöşiqlari, kantata va oratoriyalar qirğiz musiqasi uçun yangi janrlar bölgan. Maktablar uçun qöşiq xrestomatiyasini tuzgan.

Xonanda sifatida Çaykovskiyning «Yevgeniy Onegin» operasida Lenskiy (1942, qirğiz sahnasida birinçi ijroçi), «Oyçurek»da Kulçoro, «Manas»da Sirgak, «Aydar va Oyşa»da Teltey, «Arşin mol olan»da Asker, «Qiz Jibek»da Tölegen partiyalarini ijro etgan.

U 1939-yildan Qirğiziston kompozitorlar uyuşmasini boşqargan (uyuşma raisligi yillari manbalarda 1967 va 1968-yilgaça deb turliça berilgan). SSSR Oliy Kengaşi deputati bölgan. Qirğiziston xalq artisti (1937) unvonini olgan; rus manbasida 1937-yilda «Qirğiziston SSR xizmat körsatgan san'at arbobi», 1939-yilda SSSR xalq artisti unvonlari qayd etilgan. 1970-yilda Töxtağul nomidagi Qirğiziston Davlat mukofoti laureati bölgan. Lenin ordeni va boşqa ordenlar bilan taqdirlangan.

1978-yildan Qirğiz milliy akademik opera va balet teatri uning nomini olgan. 1994–2010-yillarda muomalada bölgan 1 somlik banknotada uning surati tasvirlangan. Bişkekdagi bir köça ham uning nomi bilan atalgan.