Alixontöra Soğuniy
SaqlaşBoşqa nomlari: Alixontöra Şokirxöja öğli · Alixontöra Şokirxontöra öğli Soğuniy · Soğuniy · Elihan Tore Saghuni
Öqiş: 2 daqiqa
Alixontöra Şokirxontöra öğli Soğuniy — diniy olim, adib va siyosiy arbob, 1944-yilda e'lon qilingan Şarqiy Turkiston Jumhuriyatining birinçi prezidenti. Umrining oxirgi yillarini Toşkentda uy qamoğida ötkazgan.
Hayoti
13Özbek Vikipediyasiga köra, u 1885-yil 21-martda Töqmoqda (hozirgi Qirğiziston) tuğilgan. Ingliz Vikipediyasi tuğilgan yilni 1884 deb körsatadi. Rus Vikipediyasiga köra, u Töqmoqda, boşqa manbalarga köra Qorabaltada tuğilgan. Uning otasi andijonlik Şokirxontöra bölib, Alixontöra uç öğilning örtança edi. „Soğuniy“ taxallusi Töqmoqning qadimgi nomi „Bolasoğun“ bilan boğliq deyiladi.
U Buxoroda, Mir Arab madrasasida tahsil olgan. Özbek Vikipediyasiga köra, avval Madinaga öqişga yuborilgan. 1915–1923-yillarda Buxoro madrasasida islom dinidan dars bergan. Ikki marta (1905 va 1924-yillarda) Makkaga haj qilgan. Olti öğil va ikki qizning otasi bölgan.
Siyosiy faoliyati
13Özbek Vikipediyasiga köra, u mardikorlikka oliş siyosatiga qarşi çiqqani uçun 1914-yilda podşo maxfiy politsiyasi nazoratiga tuşgan, 1916-yilgi qözğolon bostirilgaç Qaşqarga ketgan, keyin Ğuljaga borib Qur'on tafsiri va tabiblik bilan şuğullangan hamda „Beytulla“ masjidining imomi bölgan. Ingliz Vikipediyasida uning 1920-yilda Qaşqarga köçgani aytilgan. Rus Vikipediyasiga köra, 1920-yillarda sovet hokimiyatini tanqid qilgani uçun bir neça bor hibsga olingan, 1930-yil noyabrda 10 yilga qamalgan, lagerga jönatilişidan oldin qoçib, 1931-yilda Xitoy çegarasidan ötib Ğuljaga joylaşgan. Manbalar bu davr tafsilotlarida bir-biriga mos kelmaydi.
1937-yilda xitoy ma'murlari uni tarğibot uçun hibsga oldi; mahalliy diniy arboblar aralaşuvi bilan 1941-yilda ozod etildi. 1943-yilda „Şarqiy Turkiston Ozodligi Taşkiloti“ni tuzdi. Ğulja qamal qilinganda şahardagi qözğolonga şu taşkilot rahbarlik qilgan. 1944-yil 12-noyabrda Şarqiy Turkiston jumhuriyati e'lon qilinib, u rahbar etib saylandi. Özbek Vikipediyasiga köra, unga marşal unvoni berilgan; ingliz Vikipediyasiga köra, u 1945-yil 8-aprelda tuzilgan Milliy armiyada marşal unvoniga ega bölgan va 1945-yil oktabrda Stalinning Xitoy millatçilari bilan muzokaralar boşlaş haqidagi buyruğiga qarşi çiqqan yagona rahbar edi.
Toşkentdagi yillari
13Uning SSSRga olib ketilgan sanasi manbalarda turliça: özbek va rus Vikipediyalarida 1946-yil 28-iyul, ingliz Vikipediyasida 16-iyun. Barça manbalarga köra, sovet xizmatlari uni Toşkentga olib ketgan va u umrining oxirigaça uy qamoğida saqlangan. Rus Vikipediyasiga köra, u Toşkentda muftiy qöllab-quvvatlovi bilan Yalanğoç masjidini oçişda iştirok etgan. U 1976-yil 28-fevralda vafot etgan. Dafn joyi özbek Vikipediyasida Şayx Zayniddin bobo qabristoni, rus Vikipediyasida Kökça qabristoni deb körsatilgan.
Asarlari
13Uning asarlari: „Tarixi Muhamadiy“, „Turkiston qayğusi“, „Şifo ul-ilal“, „Devoni Soğuniy“ (yoki „Baxtlik nedur“) şe'riy töplami. U „Temur tuzuklari“, Darviş Ali Çangiyning „Musiqa risolasi“, Hermann Vamberining „Movarounnahr yoki Buxoro tarixi“ asarlarini tarjima qilgan. Şuningdek, şarqşunos Xamrayev va akademik Ibrohim Muminov bilan hamkorlikda Ahmad Donişning „Nodir voqealar“ asarini özbekçaga ögirişda qatnaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Alixontöra Soğuniy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1251 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAlixontöra Soğuniy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1251
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1251
Hayot yöli 3 bekat · Globusda köriş →
Töqmoq 1885
Alixontöra Töqmoq şahrida tuğilgan.
Buxoro 1915–1923 · 8 yil
Buxoro madrasasida Islom dinidan dars bergan.
Toşkent 1946–1976 · 30 yil
SSSRga olib ketilgaç, umrining oxirigaça Toşkentda uy qamoğida yaşagan va şu yerda vafot etgan.
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q2070608wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Alixonto%CA%BBra_Sog%CA%BBuniyuz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.