Karalayev Sayakbay
SaqlaşBoşqa nomlari: Sayakbay Karalaev
Öqiş: 2 daqiqa
Sayaqbay Karalayev (qirğizça: Sayakbay Karalaev; 1894 – 1971-yil 7-may) — sovet va qirğiz şoiri, “Manas” eposining maşhur ijroçisi (manasçi). 1939-yilda Qirğiziston SSR xalq artisti unvoniga sazovor bölgan.
Hayoti
13Uning tuğilgan yili 1894 deb körsatiladi. Tuğilgan joyi haqida manbalar bir-biriga zid ma'lumot beradi: özbekça Vikipediyada u Ak-Olyon şaharçasida (hozirgi Ton tumani, Issiqköl viloyati) tuğilgan deyilsa, rusça Vikipediyada Maman mavzesida (hozirgi Issiqköl viloyatining Ak-Suu tumani) tuğilgan deb yoziladi. Ikkala manbaga köra, u Buğu qabilasining Ariq uruğidan bölgan kambağal Karala oilasida dunyoga kelgan.
Yoşligidan yollanib işlagan. 1916-yilda qirğizlarning Rossiya imperiyasiga qarşi qözğolonida qatnaşgan. 1918-yilda Qizil Armiya safiga köngilli sifatida yozilgan va fuqarolar uruşi davrida, 1922-yilgaça, Turkiston frontida oq gvardiyaçilar va bosmaçilarga qarşi jang qilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, uruşdan söng taxminan olti yil Prjeval şahri yaqinidagi qişloqlarda qişloq soveti raisi bölib işlagan.
Sayaqbay Karalayev 1971-yil 7-mayda Frunze şahrida vafot etdi va Ala-Arça qabristoniga dafn qilindi.
Ijodi
13Ijodiy qobiliyati bolalikdayoq körina boşlagan. Qizil Armiyada xizmat qilgan yillarida buvisidan eşitgan “Manas” dostonidan parçalar ijro etgan. 1920-yillarning oxirlarida Maman qişloq soveti raisi bölib işlayotganda maşhur manasçi Çoyuk Omurov bilan tanişgan va bir neça yil davomida uning xonadonida manasçilik san'atini örgangan. 1930-yilda professional manasçi sifatida Frunzega taklif qilingan. Inglizça Vikipediyaga köra, u Frunze filarmoniyasining birinçi rasmiy manasçisi bölib, oylik maoş olgan.
Uning “Manas” trilogiyasi varianti — “Manas”, uning öğli “Semetey” va nabirasi “Seytek” — 500 000 misradan ortiq deb aytiladi. Bu variant 1936–1952-yillarda yiğilgan. 1930–1940-yillarda folklorşunoslar Ibraim Abdirahmanov, Djunus Irisov, Kerim Djumabayev, Kurman Kidirbayev va Karalayev hamkorlikda “Semetey” va “Seytek” asarlarini hamda “Tyoştuk” qahramonlik dostonlarini yozib olişgan. Çingiz Aytmatov uni “20-asr Gomeri” deb atagan.
Uning variantining tanqidiy naşri 1980-yillarning oxirida Çingiz Aytmatov tahriri ostida rejalaştirilgan; “Manas”, “Semetey” va “Seytek”ning töliqroq naşrlari 2010-yillarning boşida çiqqan. 2007-yilda ijrolari yozilgan CD naşr etilgan, “Er Tyoştuk” dostonining fransuzça tarjimasi 1965-yilda çop etilgan.
Mukofotlari
13- Qirğiziston SSR xalq artisti (1939)
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1939-yil 7-iyun va 1958-yil 1-noyabr sanalari bilan; özbekça manbada jami 3 marta)
- “Hurmat belgisi” ordeni (1964-yil 24-oktabr)
- medallar va Qirğiziston SSR Oliy Kengaşining faxriy yorliqlari
Xotirasi
13Uning surati Qirğizistondagi 500 sömlik banknotada tasvirlangan. 2017-yilda u haqida “Sayaqbay. 20-asr Gomeri” nomli badiiy film suratga olingan; rejissyori Ernest Abdijaparov, boş rolni Marat Jantaliyev ijro etgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Karalayev Sayakbay // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1426 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKaralayev Sayakbay. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1426
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1426
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q4213948wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.