yozuvçi

Yozuvçi (nosir) — sözdan iborat asarlar yaratadigan şaxs. Özbekça manbada bu atama nasr janrida yozuvçi kişi ma'nosida berilgan, boşqa manbalarda esa kengroq izohlanadi.

Özbek Vikipediyasiga köra, yozuvçi yoki nosir — adabiyotning nasr (proza) janrida asarlar yozuvçi şaxs. U romanist, qissaçi, hikoyaçi, ertakçi yoki esseist bölişi mumkin. Rus tilidagi manbada yozuvçi deb jamoatçilik uçun möljallangan söz asarlarini yaratiş bilan şuğullanadigan kişi aytiladi; odatda bu maşğulot uning asosiy yoki asosiy maşğulotlaridan biri böladi. Inglizça manbada yozuvçi ğoyalarni yetkaziş, his-tuyğuni uyğotiş yoki köngil oçiş uçun yozma sözdan foydalanadigan şaxs sifatida ta'riflanadi.

Ta'rifning qamrovi turli madaniyatlarda va turli davrlarda bir xil bölmagan. Rus luğatlarining ba'zilari yozuvçini badiiy asar muallifi deb belgilaydi, keyingi luğatlar esa «adabiy asarlar yozuvçi kişi» yoki «adabiy faoliyat bilan kasbiy şuğullanuvçi» deb kengroq ta'riflaydi. «Texnik yozuvçi» iborasi texnik hujjat va yöriqnomalar muallifini bildiradi.

Inglizça manbaga köra, yozuvçilar roman, hikoya, sayohatnoma, pyesa, ssenariy, qöşiq matni va esselar yozişlari, şuningdek hisobotlar, öquv materiallari va gazeta maqolalari tayyorlaşlari mumkin. Ular köpinça öz yoziş jarayoni va yoziş sabablari haqida ham yozadi, boşqa yozuvçilar asarlariga fikr bildiradi (tanqid). Yozuvçilar kasbiy asosda, ya'ni haq evaziga, yoki haqsiz işlaşi mumkin; haq iş oldidan, qabul qilinganda yoki asar çop etilgandan keyin tölanişi mumkin. Pul yozuvçilarning faqat bir turtkisi, köpçiligi işi uçun haq olmaydi.

Inglizça manbada yozuvçilar janrlar böyiça şoir, romannavis, satirik, hikoya yozuvçisi, librettist, qöşiq matni muallifi, dramaturg, ssenarist va nutq yozuvçisiga ajratilgan. Köp yozuvçilar bir neça janrda işlaydi yoki bir janrdan boşqasiga ötadi.

Zamonaviy davrda yozuvçilar asarlaridan gonorar, royalti yoki grant körinişida daromad oladi; oldingi davrlarda moddiy mukofotni san'atni qöllab-quvvatlaşdan manfaatdor imtiyozli sinflar vakillari bergan. Yozuvçi maqomining yana bir belgisi — yozuvçilar jamoatçiligi va adabiyotşunoslar tomonidan tan olinişi; bu professional yozuvçilar uyuşmalarini tuziş kabi institutsional şaklda ham bölişi mumkin.

Rus manbasiga köra, odamlar yozuvçi bölişga turli yöllar bilan, turli yoşda va turli hayotiy tajriba bilan keladi. Masalan, Çarlz Dikkens 12 yoşida oilaga yordam beriş uçun fabrikada işlagan, keyin gazeta muxbiri bölgan, avval gazetalarda oçerklar, söng romanlar yozgan. Toni Morrison birinçi romanini 35 yoşida, universitet öqituvçisi bölib işlayotganda yozişni boşlagan.