Abdulla Qahhor

Abdulla Qahhor (1907–1968) — özbek yozuvçisi, dramaturg va tarjimon. U hikoya, qissa, roman va komediya janrlarida ijod qilgan, 1967-yilda Özbekiston xalq yozuvçisi unvoniga sazovor bölgan.

Abdulla Qahhor 1907-yil 17-sentyabrda tuğilgan. Özbekça Vikipediya va inglizça Vikipediyaga köra, tuğilgan joyi — Qöqon; rusça Vikipediya esa uni hozirgi Suğd viloyatidagi Aşt tumani, Aşt qişloğida tuğilgan deb körsatadi. Otasi haqida ham ma'lumotlar bir xil emas: özbekça va rusça manbalarda otasi, temirçi Abduqahhor Jalilov deyiladi; inglizça manbada esa ba'zi manbalarga köra temirçi, boşqalarga köra etikdöz, yana boşqalarga köra oilasi dehqon bölgani aytiladi.

Özbekça Vikipediyaga köra, otasi iş izlab qişloqma-qişloq köçib yurgani sabab Abdullaning bolaligi Qöqon atrofidagi qişloqlarda ötgan. U usuli savtiya maktabida, söng şöro maktablari va bilim yurtida öqigan. Toşkentda „Qizil Özbekiston“ gazetasida işlagan, Örta Osiyo davlat universitetining işçilar fakultetini tamomlagan (1928) va pedagogika fakultetiga öqişga kirgan (1930). Keyinçalik „Sovet adabiyoti“ jurnalida mas'ul kotib bölgan, Özdavnaşrda muharrir va tarjimon sifatida işlagan. 1954–1956-yillarda Özbekiston yozuvçilari uyuşmasi boşqaruvi raisi bölgan. Manbalarga köra, 1952-yilda KPSS a'zosi bölgan.

Qahhor Moskvada vafot etgan. Vafot sanasi özbekça Vikipediyada 1968-yil 25-may, rusça va inglizça Vikipediyada 24-may deb berilgan. U Toşkentdagi Çiğatoy qabristoniga dafn etilgan.

Ijodini şe'riyatdan boşlagan: „Oy kuyganda“ hajviy şe'ri „Muştum“ jurnalida Norin şilpiq taxallusi bilan bosilgan (1924). Turli naşrlarda boşqa taxalluslar bilan ham yozgan. „Boşsiz odam“ hikoyasi (1929) dan söng asosan nasrga e'tibor qaratgan. Birinçi hikoyalar töplami „Olam yaşaradi“ 1932-yilda (inglizça manbada 1933-yilda) çop etilgan.

Asarlari orasida „Sarob“ romani, „Qöşçinor çiroqlari“ (1951) romani, „Sinçalak“ (1958), „Ötmişdan ertaklar“ (1965) va „Muhabbat“ (1968) qissalari muhim örin tutadi. „Anor“, „Bemor“, „Öğri“, „Millatçilar“, „San'atkor“, „Adabiyot muallimi“, „Asror bobo“ kabi hikoyalar ham yozgan. Özbekça Vikipediyaga köra, u 40 dan ziyod kitob e'lon qilgan.

U komediyalar muallifi: „Şohi sözana“, „Oğriq tişlar“ (1954), „Tobutdan tovuş“ (1962) va „Ayajonlarim“. „Tobutdan tovuş“ asarida poraxörlik kabi illatlar hajv qilingan. Umrining sönggi kunlarida „Zilzila“ qissasi ustida işlagan, ammo uni tugata olmagan.

Qahhor Puşkin, Lev Tolstoy, Gogol va Çexov asarlarini özbek tiliga tarjima qilgan, jumladan Puşkinning „Kapitan qizi“, Gogolning „Revizor“ va „Uylaniş“ asarlarini. Inglizça Vikipediyaga köra, „Uruş va tinçlik“ni rafiqasi Kibriyo Qahhorova bilan birga tarjima qilgan; ayrim ilk tarjimalari matn ma'nosini notöğri berganlik uçun tanqid qilingan. Uning asarlari köplab tillarga tarjima qilingan.

U Hamza nomidagi Özbekiston SSR Davlat mukofoti (1966) laureati, 1952-yilda Stalin mukofotini olgan, uç marta Mehnat Qizil Bayroği ordeni bilan taqdirlangan. 2000-yilda vafotidan keyin „Buyuk xizmatlari uçun“ ordeni berilgan. Toşkentda uning uy-muzeyi 1987-yilda oçilgan, Toşkent va Qöqondagi köça va maktablarga nomi berilgan.

Inglizça Vikipediyada u özbek adabiyotining yirik vakillaridan biri sifatida tilga olinadi va Ötkir Hoşimov, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov kabi yozuvçilarga ta'sir qilgani aytiladi. Şuningdek, arxiv ma'lumotlariga köra, u boşqa yozuvçilar haqida sovet hokimiyatiga ma'lumotnomalar bergani qayd etiladi.