Moskva
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Moskva (rusça: Moskva) — Rossiya Federatsiyasining poytaxti, federal ahamiyatdagi şahar va mamlakatning yirik siyosiy, iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazi. Şahar Moskva daryosi sohillarida joylaşgan.
Tarixi
13Moskva haqidagi dastlabki ma'lumot 1147-yildagi solnomada berilgan. Suzdal knyazi Yuriy Dolgorukiy an'ana böyiça şaharning asosçisi hisoblanadi. Taxminan 1156-yilda Borovitsk tepaligida yoğoç-tuproqdan istehkom qurilgan, u keyinroq Kreml nomini olgan. 1237-yilda möğullar bosqini davrida Moskva vayron qilindi, ammo tez orada tiklanib, kiçik udel knyazligining markaziga aylandi.
14–15-asrlarda Moskva rus yerlarini birlaştiriş va möğullar zulmidan ozod böliş uçun kuraşning markazi böldi. 1380-yilda Kulikovo maydonida möğul qöşinini mağlub etgan umumrus qöşini Moskvada şakllandi. Ivan III davrida (1462—1505) Moskva yagona Rus davlatining poytaxtiga aylandi. 1547-yilda Ivan IV podşo unvonini qabul qildi.
Poytaxt 1712-yilda Sankt-Peterburgga köçirilgan (bu sana inglizça Vikipediyada ham keltirilgan), biroq Moskva muhim markaz sifatidagi ahamiyatini saqlab qoldi; imperatorlarga toj kiygiziş marosimlari şu yerda ötkazilgan. 1812-yilgi uruşda Moskva sentabr—oktabr oylarida fransuz qöşinlari qölida böldi, katta yonğin binolarning 2/3 qismini yöq qildi. 1918-yil 12-martda poytaxt yana Moskvaga köçirildi, 1922-yil 30-dekabrdan u SSSR poytaxti böldi. 1935-yilda metropoliten işga tuşirildi. 1945-yil 24-iyunda Ğalaba Paradi ötdi, 1965-yil 8-mayda şaharga qahramon şahar unvoni berildi. 1980-yilda Moskvada 22-olimpiada öyinlari bölib ötdi. 1991-yil 25-dekabrdan Moskva Rossiya Federatsiyasi poytaxti.
Geografiyasi
13Şahar Rossiyaning Yevropa qismida, Oka va Volga daryolari orasida joylaşgan. Smolensk-Moskva qirlari, Oka-Moskvoretsk tekisligi va Meşçyora pasttekisligi tutaşgan joyda örnaşgan. Moskva daryosining irmoqlari orasida Yauza va Setuni bor. Şahar çegarasi asosan Moskva halqa avtomobil yölidan ötadi; yöl doirasidagi maydon 878,7 km². Umumiy maydon haqida manbalar turliça: özbekça maqolada 994,0 km², rusça maqolada (2014-yil 1-yanvar holati) 2561,5 km², inglizça maqolada 2511 km².
Iqlimi mötadil kontinental. Özbekça maqolaga köra yanvarning örtaça harorati —10,2°, iyulniki 18,1°; rusça maqolada 1991—2020-yillar uçun yanvar —6,2 °C, iyul +19,7 °C körsatilgan.
Aholisi
13Özbekça maqolada aholi 2001-yilda 8305,0 ming kişidan ziyod deb berilgan. Rusça maqolaga köra, 2025-yilda aholi 13 274 285 kişi; inglizça maqolada şahar çegarasida 13 milliondan ortiq aholi yaşaşi aytilgan.
Iqtisodiyoti
13Moskvada aviatsiya, raketa-kosmik, radioelektronika va priborsozlik sanoatining yetakçi korxonalari joylaşgan. Stanoksozlik, avtomobilsozlik, kimyo, neftni qayta işlaş, töqimaçilik, poligrafiya va oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Rossiya liftlarining 64 foizi şu yerda işlab çiqarilgan (özbekça maqola ma'lumoti). Şaharda 9 ta temir yöl vokzali, 3 ta daryo porti va bir neçta aeroport bor; metropoliten 1935-yildan işlaydi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda 140 dan ziyod professional teatr, jumladan Rossiya davlat akademik Katta teatri, 70 dan ziyod muzey, şu jumladan A. S. Puşkin nomidagi tasviriy san'at muzeyi va Tarixiy muzey mavjud. Mamlakat tele- va radioeşittiriş tizimining markazi — Ostankino teleminorasi şu yerda. Tarixiy markaz — Moskva Kremli ansambli; yonida Qizil maydon va Vasiliy Blajenniy ibodatxonasi joylaşgan. Rusça maqolaga köra, Kreml, Qizil maydon, Novodeviçiy monastiri va Kolomenskoyedagi Vozneseniye çerkovi YUNESKO Jahon merosi röyxatiga kiritilgan. 2001-yilda Dobrininsk maydonida Alişer Navoiyga haykal örnatilgan (haykaltaroş J. Mirtojiyev).
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Moskva // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/593 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMoskva. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/593
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/593
Raqamlarda
Aholi soni · 1-yanvar 2025
13,3 mln kişi
+1 %2024-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
3 ta manba- 1Wikidata: Q649wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q159wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 3Wikidata: Q200015wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.