Sayfi Qudaş

Sayfi Qudaş (asl ism-şarifi Sayfi Fattahoviç Qudaşev; 1894–1993/1994) — tatar va boşqird şoiri, yozuvçi, Boşqirdiston xalq şoiri (1964). ÖzME'ga köra, u 1894-yil 3-oktabrda (eski uslubda 21-sentyabr) hozirgi Boşqirdiston Respublikasining Çişma tumanidagi Klyaşevo qişloğida tuğilgan. Vafot yili ÖzME'da 1994 deb körsatilgan, Rusça Vikipediyada esa u 1993-yil 26-iyunda Ufada vafot etgani va tuğilgan qişloğiga dafn qilingani aytiladi.1

Bölajak şoir Ufadagi «Oliya» (rusça manbalarda «Galiya») madrasasida öqigan. Rusça Vikipediyaga köra, madrasada talabalar musiqa bilan şuğullangan, adabiy tögaraklarga qatnaşgan va qölyozma jurnallar çiqargan; Qudaşning ilk şe'r va hajviyalari şu jurnallar uçun yozilgan. Keyinroq u öqituvçilik qilgan: ÖzME uning Qozoğistonda dars berganini qayd etadi. 1925-yilda Ufaga köçib, Majit Ğafuriy bilan yaqindan tanişgan, 1930-yilda «Oktyabr» (hozirgi «Agidel») jurnaliga muharrir etib tayinlangan. Rusça Vikipediya ma'lumotiça, 1941-yilda va 1943–1948-yillarda Boşqirdiston yozuvçilar uyuşmasini boşqargan, asarlarini tatar, boşqird va rus tillarida yozgan.

ÖzME'ga köra, Sayfi Qudaşning ijodi 1913-yilda boşlangan. Ilk şe'rlarida boşqird xalqi boşidan keçirgan mahrumiyatlar, mustamlaka zulmiga qarşi norozilik («Men yaşagan muhit», «Dunyo», «Qaçon tugaydi?») va huquqsiz ayollar taqdiriga hamdardlik («Salima», «Beçora Muslima») ohanglari yangraydi.

Şoir köplab şe'riy töplamlar muallifi: «Ozodlik qöşiği» (1917), «Omoç qöşiği» (1926), «Kuraş qahramoni» (1928), «Respublika kuylaydi» (1940), «Çin qalbdan» (1944), «Sevgim» (1956), «Yaproqlar tökilganda» (1960), «Mening boğçamda» (1964), «Şe'rlar» (1974). U «Çamanzordagi nido» (1920) va «Xat» (1930) dostonlarini, «Qöşqayin» (1936) şe'riy romanini hamda «Yoşlik izidan» (1964) xotiralar kitobini yozgan.

Uning nasriy asarlari orasida 1954-yilgi «Bahorni qarşilaganda» tarixiy-biografik qissasi alohida örin tutadi: u Abdulla Töqay va Majit Ğafuriy döstligi haqida hikoya qiladi. 1957-yilda çiqqan «Xotirga kelgan daqiqalar» kitobi bu qissaning davomi bölib, unda 1910–1930-yillarda Boşqirdiston, Tatariston va Qozoğistondagi adabiy hayot haqidagi xotiralar jamlangan.

Rusça Vikipediyaga köra, 1985-yilda «Şe'rlar va dostonlar» kitobi uçun Salovat Yulayev nomidagi mukofotga sazovor bölgan, 1984-yilda esa unga RSFSR madaniyatiga xizmat körsatgan xodim unvoni berilgan. ÖzME şoirning Ğafur Ğulom kabi özbek şoirlari bilan yaqin ijodiy aloqada bölganini va ayrim şe'rlari özbek tiliga tarjima qilinganini qayd etadi.