Sidiqbekov Tugalboy

Tugalboy Sidiqbekov (qirğizça: Tүgөlbay Sidikbekov; 1912—1997) — qirğiz sovet yozuvçisi va şoiri. 1968-yilda Qirğiziston xalq yozuvçisi unvoni berilgan, 1954-yildan Qirğiziston Fanlar akademiyasi akademigi.

Sidiqbekov 1912-yil 1 (14) mayda Kensu (Keng-Suu) qişloğida, kambağal oilada tuğilgan. Bu joy hozir Issiqköl viloyatining Tyup tumaniga kiradi. Uç yoşida otasi vafot etgan. Rus tilidagi manbaga köra, onasi oila bilan 1927-yilgaça ruslardan köçib kelgan bir öqituvçining xutorida işlagan. Ingliz tilidagi manbada esa oila töqnaşuvlar tufayli tört yoşida toğga panoh izlagani, 1918-yilda qaytgaç, onasi Qoraqoldagi bir dehqon yonida işlagani aytiladi.

U Qoraqolda rus maktabida (beş yillik, söngra ön yillik) öqigan, keyin qişloq xöjaligi texnikumi va zoovet institutida tahsil olgan. Ingliz tilidagi manbaga köra, Bişkekda veterinariya öqigan va sil kasaliga çalinib, sanatoriylarda davolangan. Sovxozda işlagan, 1932—1935-yillarda «Leninçil yoş» gazetasi xodimi bölgan. Oliy Kengaşning 4-çaqiriq (1954—1958) SSSR deputati, Qirğiz SSR Oliy Kengaşining 3- va 5—8-çaqiriqlari deputati bölgan.

Rus Vikipediyasiga köra, 1997-yil 19-iyulda Bişkekda vafot etgan va Ola-Arça qabristoniga dafn qilingan.

Özbekça ma'lumotga köra, ilk şe'rlar töplami «Kuraş» 1933-yilda çiqqan. Rus manbasida esa birinçi doston «Kaykabay» 1931-yilda naşr etilgani yoziladi. Uning «Bahodirlar» (1936), «Insonga» (1969), «Dovonda» (1980) şe'riy kitoblari, «Kebekning ölimi» (1935) va «Xasis ota» (1940) dostonlari bor.

Nasrdagi asosiy asari — «Kensu» romani (1937—38). Unda qişloq hayoti tasvirlangan, keyinçalik u qayta işlanib «Toğlar orasida» nomi bilan naşr etilgan (1958; rus manbasida 1955—1958). Ingliz tilidagi manbada u «birinçi qirğiz romani» deb atalgan. «Zamonamiz kişilari» romani (1948) Ikkinçi jahon uruşi davrida qirğiz xalqining front ortidagi mehnatini hikoya qiladi. Ingliz manbasiga köra, yozuvçi asar uçun uruş yillarida hududni aylanib çiqqan. Asarni Aaly Tokombayev kabilar tanqid qilgan, ammo u 1949-yilda III darajali Stalin mukofotiga sazovor bölgan.

Boşqa asarlari: «Toğ bolalari» (1953; rus manbasida 1952), «Ayollar» trilogiyasi (1962—66) va «Tengdoşlar» (1977). Hikoyalar töplami «Böronda», «Döstlik», «Dugonalar» 1949-yilda çiqqan. Rus manbasida avtobiografik «Yöl» romani (1982) ham tilga olinadi. Asarlari özbek tiliga tarjima qilingan.

Ingliz manbasiga köra, 1950-yillar boşida «Manas» eposi atrofidagi munozarada u dostonni himoya qilgan.

U 1997-yil 4-fevralda Qirğiziston Respublikasi Qahramoni unvonini olgan. Lenin ordeni (1951), ikkita Mehnat Qizil Bayroq ordeni, Xalqlar döstligi ordeni (1982), «Mehnat jasorati uçun» medallari va «Manas-1000» xotira oltin medali bilan taqdirlangan. Ingliz tilidagi manbada u «qirğiz adabiyotining patriarxi» deb ataladi. 2005-yilda Qirğizistonda unga bağişlangan poçta markasi çiqarilgan.