Zohirşoh Muhammad
SaqlaşBoşqa nomlari: Mohammed Zahir Şah
Öqiş: 2 daqiqa
Zohirşoh Muhammad — Afğonistonning oxirgi şohi. U 1933-yildan 1973-yilgaça, deyarli 40 yil mamlakatni boşqargan. Muhammad Nodirşohning öğli.
Hayoti
1,3Ingliz va rus tilidagi manbalarga köra, Zohirşoh 1914-yil 15-oktabrda Kobulda tuğilgan. Uzbekça Vikipediyada tuğilgan yil «191*» deb noaniq berilgan, kuni va oyi esa bir xil. Ingliz manbasiga köra, u Barakzay qabilasining Muhammadzay uruğiga mansub Musohiboniylar xonadonidan çiqqan; onasi Mohparvar begim edi.
Özbekça Vikipediyaga köra, u Fransiyada tahsil olgan (1924—30), Afğonistonga qaytib, harbiy ofitserlar bilim yurtini tugatgan (1931). Ingliz manbasida Fransiyada Paster institutida va Monpelye universitetida öqigani aytiladi. Keyinçalik u uruş vaziri örinbosari va maorif vaziri lavozimlarida işlagan.
Hukmronligi
1,3Otasi öldirilgaç, 19 yoşida taxtga ötirgan. Taxtga ötiş sanasida manbalar farq qiladi (pastdagi «Ziddiyatlar» bölimiga qarang). Dastlabki 20 yilga yaqin davrda mamlakatni asosan amakilari — Muhammad Hoşimxon va Şoh Mahmudxon boşqargan, ikkalasi ham boş vazir bölgan. 1934-yilda Afğoniston Millatlar Ligasiga qöşilgan va AQShdan rasmiy tan oliniş olgan.
Ikkinçi jahon uruşida Afğoniston betaraf qoldi. Uruşdan keyin Zohirşoh mamlakatni yangilaş zarurligini tan olib, xorijiy maslahatçilarni jalb qildi; şu davrda Afğonistonning birinçi zamonaviy universiteti oçildi. Mamlakat sovuq uruşning ikki tomonidan — AQSH va Sovet Ittifoqidan ham yordam olgan. Rus tilidagi maqolaga köra, 1959-yilda parda (çodra) taqiş bekor qilingan, ayollar ta'lim oliş va ovoz beriş huquqiga ega bölgan.
1964-yilda yangi konstitutsiya qabul qilindi. U erkin saylovlar, parlament, fuqarolik va siyosiy huquqlarni joriy etdi. Konstitutsiyaga köra, qirollik oilasi a'zolari vazir yoki parlament a'zosi böla olmas edi. Şu bilan birga rus manbasida unga nisbatan tanqidlar ham keltirilgan: puştun tilini tarğib qiliş kampaniyasi muvaffaqiyatsiz tugagani va ayrim din peşvolarining öldirilişida uni ayblovçilar borligi aytiladi.
Taxtdan ketişi va surgun
1,31973-yilda Zohirşoh Italiyada davolanayotganda amakivaççasi Muhammad Dovudxon davlat töntarişi qildi va respublika e'lon qildi. Zohirşoh avgust oyida Rimdan taxtdan voz keçganini ma'lum qildi. U oilasi bilan 29 yil Rim yaqinida yaşadi. 1991-yilda unga suiqasd uyuştirilgan, ammo u omon qolgan.
Vatanga qaytişi
1,3Tolibon hokimiyati tugagaç, 2002-yil 18-aprelda Kobulga qaytdi va uni Homid Karzay kutib oldi. 2002-yil iyunida Loya jirga çaqirilişiga turtki böldi; ingliz manbasiga köra, AQSH talabiga binoan monarxiya rahbarligidan ommaviy ravişda voz keçgan. Unga «Millat otasi» unvoni berilgan. U 2007-yil 23-iyulda vafot etgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Zohirşoh Muhammad // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1105 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAZohirşoh Muhammad. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1105
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1105
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q152265wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.