Ğafur Ğulom

Ğafur Ğulom (1903–1966) — özbek şoiri, yozuvçisi, publitsisti va tarjimoni. Özbekiston Fanlar akademiyasining akademigi, Özbekiston xalq şoiri.

Ğafur Ğulom 1903-yil 10-mayda (eski uslubda 27-aprel) Toşkentda tuğilgan. Ingliz tilidagi maqolaga köra, uning töliq ismi Ğafur Ğulomoviç Ğulomov, otasi Ğulom Mirza Orif rus tilini bilgan, şe'r öqigan va özi ham şe'r yozgan. Rus tilidagi maqolaga köra, ota-onasidan ayrilgaç, u uysiz-qarovsiz qolgan, Fuqarolar uruşi yillarida bolalar uyiga qabul qilingan, bosmaxonada teruvçi bölib işlagan va pedagogik kurslarda öqigan. Otasi vafot etgan vaqt haqida ingliz manbasi uning töqqiz yoşida ölganini yozadi.

Rus tilidagi maqolada 1919–1927-yillarda öqituvçi, maktab direktori va maorif xodimlari uyuşmasi raisi bölib işlagani, bolalar internatlarini taşkil etiş bilan şuğullangani aytiladi. Ingliz tilidagi maqolada 1923-yilda bolalar uyida öquv bölimi mudiri bölgani va „Kambağal dehqon“, „Qizil Özbekiston“, „Şarq haqiqati“ naşrlari tahririyatlarida işlagani qayd etilgan. 1943-yilda Özbekiston Fanlar akademiyasining a'zosi böldi.

U 1966-yil 10-iyunda vafot etgan va Çiğatoy qabristoniga dafn etilgan. Özbekça maqola vafot sanasini 10-iyun, rusça va inglizça maqolalar 10-iyul deb körsatadi.

Birinçi şe'ri „Feliks farzandlari“ 1923-yilda „Maorif va öqituvçi“ jurnalida çop etilgan. „Dinamo“ (1931) va „Tirik qöşiqlar“ (1932) töplamlari uning dastlabki kitoblari qatoriga kiradi. Boşqa şe'rlari orasida „Non“, „Toşkent“, „Boğ“, „Men yahudiy“ (1941), „Sen yetim emassan“ (1942), „Vaqt“ bor. Uruş yillaridagi şe'rlari „Şarqdan kelmoqdaman“ töplamidan joy olgan; bu töplami uçun 1946-yilda Stalin mukofotini olgan.

Nasrda „Netay“ (1930), „Yodgor“ (1936) va „Şum bola“ (1936–1962) qissalari, „Hiylai şar'iy“ (1930), „Mening öğrigina bolam“ (1965) hikoyalari maşhur. „Şum bola“ 1977-yilda kinofilmga olingan; 2023-yilda BBC tuzgan „Barça davrlarning bolalar uçun 100 ta eng yaxşi kitobi“ röyxatiga kiritilgani rusça maqolada keltirilgan.

U Puşkin, Lermontov, Griboyedov, Mayakovskiy, Nozim Hikmat, Rustaveli, Nizomiy, Dante, Bomarşe va Şekspir asarlarini özbekçaga ögirgan; „Otello“ va „Figaroning uylanişi“ tarjimalari ma'lum. Ilmiy asarlari: „Navoiy va zamonamiz“ (1948), „Folklordan örganaylik“ (1939), „Muqimiy“ (1941). Özi Mayakovskiyni özining ustozi deb atagan.

Öğli Uluğ Ğulomov (1933–1990) yadro fizigi, akademik, Yadro fizikasi instituti direktori bölgan. Öğli Qodir Ğulomov (1945-yilda tuğilgan) ham yadro fizigi, Özbekiston mudofaa vazirligining birinçi fuqarolik vaziri (2000–2005). Qizlari: Olmos Ğofurovna Ahmedova (muzey direktori) va Toşxon Ğofurovna Yöldoşeva.

U Özbekiston SSR xalq şoiri (1963) unvonini olgan, Lenin ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni, „Nişon“ ordeni bilan taqdirlangan; 1970-yilda vafotidan keyin Lenin mukofoti berilgan, 2000-yilda „Buyuk xizmatlari uçun“ ordeni topşirilgan. Rusça va inglizça maqolalarda u Abdulla Qodiriy va boşqa yozuvçilarga qarşi ayblovçi xulosa va xatlar imzolagani ham qayd etilgan.

Uning nomi bilan Toşkentda köça, metro bekati, naşriyot va muzey nomlangan, yodgorlik örnatilgan.