Amir

Amir (arab. — amr qiluvçi, boşliq, hokim) — laşkarboşi, hokim, bek. Arab xalifaligining dastlabki xalifalari va umaviylar davrida alohida qöşin qömondonlari A. deb atalib, ular odatda zabt etilgan viloyatlarga noib etib tayinlanganlar. Xalifalarga Umar ibn al-Xattobdan boşlab «A. al-möminin» («Möminlar A.i») unvoni berilgan. Abbosiylar davrida A. odatda xalifalarning oliy hukmdor ekanligini tan olgan hokimlar, şuningdek xalifalikka nomigagina qaram bölgan sobiq noiblar (ağlabiylar, tuluniylar, tohiriylar) yoxud qurol kuçi b-n özlari davlat barpo etgan mustaqil hokimlar (safforiylar, taznaviylar, buvayhiylar); ularni 10-a.da sultonlar deb ham atay boşlaşgan. 10-a. oxiri — 11-a. boşida A. deb turli tabaqaga mansub hokimlar va laşkarboşilar (ayyubiylar, mamluklar davlatlari va b.da) atalgan. Örta asrlarda Movarounnahr xonliklarida Amir ul-umaro, Amiri şikor mansablari mavjud bölgan. Oltin Örda, söngra Movarounnahr va Eronda möğullar istilosidan söng A. deb uluslar boşliqlari atalgan (bek yoki nöyon ma'nosida). Bu unvonni Amir Temur ham olgan; temuriylar sulolasiga mansub şahzodalar Amirzoda (amir öğli) deb atalib, mirzo uning qisqartirilgan şaklidir. 18-a. oxiridan e'tiboran Buxoro xonligi hukmdorlari özlarini A. deb atay boşlaganlar. Safaviylar Eronida A.— viloyat hokimlari (odatda qabila boşliqlari, xonlar va sultonlar), Afğonistonda A. unvonini barakzoylar sulolasi hukmdorlari Döstmuhammadxondan boşlab olganlar. 20-a.da monarxik arab davlatlarida (mas, Saudiya Arabistonida) A.— hukmron sulolaning valiahd şahzodalari.