Anri Fayol

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 18-b. — ziyouz.com

Fayol Anri (1841 — 1925) — fransuz olimi va muxandisi, ilmiy boşqariş nazariyasi, menejment fani asosçilaridan biri. 30 yil (1888— 1918) mobaynida fransuz toğkon metallurgiya kompaniyasi («Comamhaulf») ning rahbari bölib işlagan. 1918 y.da Ma'muriy tadqiqotlar markazini taşkil etgan.

F. boşqaruv faoliyatini boşqa faoliyat turlaridan ajratgan holda uni taşkil qilişning umumiy kridalarini işlab çikdi, birinçilardan bölib boşqaruv nazariyasining şakllanişiga asos soldi. U boşqaruv idorasi bajaradigan 5 ta ma'muriy funksiyani: taxmin qiliş, rejalaştiriş, taşkil etiş, muvofiqlaştiriş, nazoratni ajratib körsatdi. Boşqaruv vazifalari: 1) texnika (texnologiya) sohasidagi faoliyat; 2) tijorat faoliyati (resurelarni xarid qiliş, tayyor mahsulotni sotiş, ayirboşlaş); 3) moliyaviy faoliyat (kapital qidiriş va uni samarali işlatiş); 4) himoyaviy faoliyat (mulkni va şaxsni himoya qiliş); 5) hisobkitob sohasidagi faoliyat (taftiş, molmulkni hisobdan ötkaziş, balans hujjatlarini yuritiş, sarfxarajatni hisobga oliş, statistika hisobotini amalga oşiriş); 6) ma'murlik (şaxsiy tarkibga ta'sir körsatiş, vazifalar, buyruqlar beriş, işga kabul qiliş, işdan böşatiş). F. taşkiliy rejalaştiriş masalasiga alohida e'tibor bergan. Asosiy asari 1916 y.da yozilgan «Umumiy va sanoat ma'muriyati» kitobi. F. qaraşlari boşqaruv tizimini yaratiş va boşqaruv tarkibini şakllantirişning meyoriy konsepsiyasini asoslaşga xizmat qiladi.

Sadir Salimov.

FAYSAL ibn ABDULAZIZ as-SA'UD (1906.27.11 - 1975.25.3, Ar-Riyod) Saudiya Arabistoni podşosi; Taşqi işlar vaziri (1931—53; 1962—64); boş vazir (1953—60); podşo (1964y. 2 noyab. dan). Mavjud tuzumni saklab qoliş maqsadida ayrim içki islohotlar ötkazgan (qulçilik bekor qilingan; iqtisodiyotni mustahkamlaş töğrisida dekretlar çiqargan). Fitna natijasida öldirilgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ФАЙОЛ Анри (1841 — 1925) — француз олими ва мухандиси, илмий бошқариш назарияси, менежмент фани асосчиларидан бири. 30 йил (1888— 1918) мобайнида француз тоғкон металлургия компанияси («Comamhaulf») нинг раҳбари бўлиб ишлаган. 1918 й.да Маъмурий тадқиқотлар марказини ташкил этган.

Ф. бошқарув фаолиятини бошқа фаолият турларидан ажратган ҳолда уни ташкил қилишнинг умумий кридаларини ишлаб чикди, биринчилардан бўлиб бошқарув назариясининг шаклланишига асос солди. У бошқарув идораси бажарадиган 5 та маъмурий функцияни: тахмин қилиш, режалаштириш, ташкил этиш, мувофиқлаштириш, назоратни ажратиб кўрсатди. Бошқарув вазифалари: 1) техника (технология) соҳасидаги фаолият; 2) тижорат фаолияти (ресуреларни харид қилиш, тайёр маҳсулотни сотиш, айирбошлаш); 3) молиявий фаолият (капитал қидириш ва уни самарали ишлатиш); 4) ҳимоявий фаолият (мулкни ва шахсни ҳимоя қилиш); 5) ҳисобкитоб соҳасидаги фаолият (тафтиш, молмулкни ҳисобдан ўтказиш, баланс ҳужжатларини юритиш, сарфхаражатни ҳисобга олиш, статистика ҳисоботини амалга ошириш); 6) маъмурлик (шахсий таркибга таъсир кўрсатиш, вазифалар, буйруқлар бериш, ишга кабул қилиш, ишдан бўшатиш). Ф. ташкилий режалаштириш масаласига алоҳида эътибор берган. Асосий асари 1916 й.да ёзилган «Умумий ва саноат маъмурияти» китоби. Ф. қарашлари бошқарув тизимини яратиш ва бошқарув таркибини шакллантиришнинг меъёрий концепциясини асослашга хизмат қилади.

Садир Салимов.

ФАЙСАЛ ибн АБДУЛАЗИЗ ас-САЪУД (1906.27.11 - 1975.25.3, Ар-Риёд) Саудия Арабистони подшоси; Ташқи ишлар вазири (1931—53; 1962—64); бош вазир (1953—60); подшо (1964й. 2 нояб. дан). Мавжуд тузумни саклаб қолиш мақсадида айрим ички ислоҳотлар ўтказган (қулчилик бекор қилинган; иқтисодиётни мустаҳкамлаш тўғрисида декретлар чиқарган). Фитна натижасида ўлдирилган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.