Anri Fayol
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Anri Fayol (fransuzça Henri Fayol; 1841–1925) — fransuz toğ-kon muhandisi, sanoat rahbari va boşqaruv nazariyotçisi, zamonaviy menejment fanining asosçilaridan biri. Rusça Vikipediyaga köra, u boşqaruvning ma'muriy (klassik) maktabiga asos solgan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning nazariyasi «fayolizm» deb ham ataladi va Frederik Teylorning ilmiy boşqaruv ğoyalaridan mustaqil ravişda yaratilgan.12
Hayoti
13Inglizça Vikipediyaga köra, Fayol 1841-yil 29-iyulda Konstantinopol (Istanbul) yaqinida tuğilgan, otasi u yerda Oltin Şox qöltiği ustidagi köprik qurilişiga rahbarlik qilgan. Oila 1847-yilda Fransiyaga qaytgan. 1860-yilda Sent-Etyen toğ-kon maktabini tamomlab, Kommantri şahridagi «Commentry-Fourchambault-Decazeville» kon kompaniyasiga muhandis bölib işga kirgan. U yer osti yonğinlarining sabablari va ularga qarşi kuraş usullarini, kömir havzasining tuzilişini örgangan.
ÖzME'ga köra, Fayol 1888–1918-yillarda, ya'ni 30 yil davomida, bu toğ-kon metallurgiya kompaniyasiga boşçilik qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u rahbarlikni olganda kompaniya bankrotlik yoqasida turgan bölsa, 1918-yilda nafaqaga çiqqanida u Yevropadagi eng yirik va moliyaviy jihatdan barqaror sanoat birlaşmalaridan biriga aylangan edi. ÖzME'ga köra, 1918-yilda Fayol Parijda Ma'muriy tadqiqotlar markazini taşkil etgan. U 1925-yilda vafot etgan.
Asosiy asari
13Rusça Vikipediyaga köra, Fayol boşqaruv haqidagi qaraşlarini ilk bor 1900-yilda Parijdagi xalqaro toğ-kon metallurgiya kongressida bayon qilgan. Uning asosiy asari — 1916-yilda naşr etilgan «Umumiy va sanoat boşqaruvi» («Administration industrielle et générale») kitobi. Inglizça Vikipediyaga köra, bu asar 1949-yilgi inglizça tarjimasidan keyin keng xalqaro şuhrat qozongan.
Boşqaruv nazariyasi
13Fayol boşqaruvni korxonadagi boşqa faoliyat turlaridan ajratib, uning umumiy qoidalarini işlab çiqqan. ÖzME va inglizça Vikipediyaga köra, u sanoat korxonasidagi faoliyatni olti turga bölgan: texnik, tijorat, moliyaviy, himoya (mulk va xodimlarni muhofaza qiliş), hisob-kitob va ma'muriy faoliyat.
U boşqaruvning beş asosiy vazifasini ajratgan: oldindan körib rejalaştiriş, taşkil etiş, farmoyiş beriş, muvofiqlaştiriş va nazorat qiliş. ÖzME'ga köra, Fayol, ayniqsa, rejalaştirişga katta ahamiyat bergan.
Rusça Vikipediyaga köra, Fayol keng tarqalgan 14 ta boşqaruv tamoyilini ham ta'riflagan: mehnat taqsimoti; hokimiyat va mas'uliyat muvozanati; intizom; yakkaboşçilik (har bir xodim faqat bitta rahbardan buyruq oladi); harakatlar birligi; şaxsiy manfaatlarning umumiy manfaatga böysunişi; adolatli rağbatlantiriş; markazlaştiriş; ierarxiya; tartib; adolat; xodimlar barqarorligi; taşabbus va jamoaviy ruh. Ulardan ba'zilari avval ham ma'lum bölgan, boşqalarini esa Fayol birinçi marta umumlaştirgan.
Ahamiyati
13Fayol ğoyalari boşqaruv tizimi va taşkiliy tuzilmani loyihalaşning me'yoriy asoslarini yaratişga xizmat qilgan. U Teylor bilan birga zamonaviy menejment usullarining asosçisi sifatida e'tirof etiladi; inglizça Vikipediyaga köra, keyinçalik olimlar uning farmoyiş beriş va muvofiqlaştiriş vazifalarini yagona «rahbarlik» vazifasiga birlaştirgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Anri Fayol // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4132 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAnri Fayol. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4132
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4132
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Файоль, Анриru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Henri Fayolen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 9-jild, 18-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 18-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.