Antigua va Barbuda
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 548–549-b. — ziyouz.com
Antigua va Barbuda (Antigua and Barbuda) — Vest-Indiyadagi davlat. Kiçik Antil o.lari guruhiga kiruvçi Antigua, Barbuda va Redonda o.larida joylaşgan. Mayd. 441,6 km2. Aholisi 64,3 ming kişi (1995), asosan negrlar va mulatlar. Aholining örtaça ziçligi — 1 km2 ga 145 kişi. Aholining 32% şaharlarda yaşaydi. Rasmiy tili — ingliz tili. Dindorlar xristian dinining protestantlik oqimiga mansubdirlar. Ma'muriy-hududiy jihatdan 7 r-nga bölingan. Poytaxti — Sent-Jons ş. va porti. A. va B. 1981 y.da qabul qilingan Konstitutsiya böyiça Buyuk Britaniya boşçiligidagi Hamdöstlik tarkibiga kiruvçi mustaqil davlat. Davlat boşliği Buyuk Britaniya qiroli (qiroliçasi), general-gubernator uning vakili hisoblanadi. Qonun çiqaruvçi organi — vakillar palatasi va senatdan iborat parlament. Ijroçi hokimiyatni general-gubernator tomonidan tayinlanadigan boş vazir boşçiligidagi xukumat boşqaradi. A. va B da Antigua ley-boristlar partiyasi (1968), Birlaşgan taraqqiyparvar partiya (1992), A. va B. fuqarolik xizmati assotsiatsiyasi (500 a'zo), Antigua professional va işçilar ittifoqi (1940, 10 ming a'zo), Antigua işçilar ittifoqi (1967, 10 ming a'zo) mavjud. Orollar asosan tekislikdan iborat. Tekislikning eng yuqori nuqtasi — 402 m ga yetadigan Bogti-Pik balandligidir. Antiguaning şim. va şarq-iy qismi ohakçil va yirik donador qum, markaziy qismi gil formatsiyalar b-n qoplangan. Antigua o. qirğoqlari kemalar uçun qulay tabiiy töxtaş joylariga ega. Qirğoq böyining ayrim qismlari qoyalar b-n qoplangan. Orollarda iqlim — quruq va quyoşli (bir yilda örtaça 1150 mm yoğin yoğadi). Quruq mavsum noyab. ning oxiridan may oyining boşigaça davom etadi. Tabiiy ösimliklari va hayvonot dunyosi Antiguadan 48 km şim. da joylaşgan aholi kam yaşaydigan Barbuda o.da saqlanib qolgan. Bu yassi marjon o.ning ğarbiy qismida qöltiq bölib, uning qöriqxona şaroitida suvda suzuvçi yovvoyi quşlarning köp turlari saqlanib qolgan. Orollarning qad. aholisi indeyslar bölgan. Antigua va Redonda o.larini 1493 y. X. Kolumb özining ikkinçi ekspeditsiyasida kaşf etgan. Orollar dastlab Ispaniya, Angliya va Fransiya mustamlakasi, 1667 y.dan butunlay Angliya mustamlakasi bölgan. Inglizlar orolda plantatsiya xöjaligini taşkil etib, bu yerga Afrikadan nefqullarni olib kela boşladilar. 1834 y. qulçilik bekor qilindi. 1871 y.dan 1958 y.gaça Antigua, Barbuda va Redonda o.lari Angliyaning Şamolli orollar mustamlakasi tarkibida bölgan. 1981 y.dan mustaqil davlat.
Mamlakat iqtisodiyotining asosi — xorijiy sayyoxlik va q.x. Qişloq xöjaligi asosan şakarqamiş, paxtaning uzun tolali navi, şuningdek, tamaki, kokos palmasi va sabzavot yetiştirişga ixtisoslaşgan. Çorvaçilik yaxşi rivojlanmagan. Öz oziq-ovqat mahsuloti yetişmaganligi sababli u çetdan keltiriladi. Sanoati q.x. xom aşyosini qayta işlaş b-n band. Rom içimligi, paxta va kokos yoği işlab çiqariladi. Taşqi savdodagi asosiy mijozlari — AQŞ, Buyuk Britaniya, Germaniya. Pul birligi — şarqiy Karib dollari. «Autlet», «Neyşn» («Millat»), «Uorkerz voys» («Işçi ovozi») gaz.lari naşr etiladi. 1956 y.dan radioeşittiriş, 1964 y.dan telekörsatuv taşkilotlari mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНТИГУА ВА БАРБУДА (Antigua and Barbuda) — Вест-Индиядаги давлат. Кичик Антил о.лари гуруҳига кирувчи Антигуа, Барбуда ва Редонда о.ларида жойлашган. Майд. 441,6 км2. Аҳолиси 64,3 минг киши (1995), асосан негрлар ва мулатлар. Аҳолининг ўртача зичлиги — 1 км2 га 145 киши. Аҳолининг 32% шаҳарларда яшайди. Расмий тили — инглиз тили. Диндорлар христиан динининг протестантлик оқимига мансубдирлар. Маъмурий-ҳудудий жиҳатдан 7 р-нга бўлинган. Пойтахти — Сент-Жонс ш. ва порти. А. ва Б. 1981 й.да қабул қилинган Конституция бўйича Буюк Британия бошчилигидаги Ҳамдўстлик таркибига кирувчи мустақил давлат. Давлат бошлиғи Буюк Британия қироли (қироличаси), генерал-губернатор унинг вакили ҳисобланади. Қонун чиқарувчи органи — вакиллар палатаси ва сенатдан иборат парламент. Ижрочи ҳокимиятни генерал-губернатор томонидан тайинланадиган бош вазир бошчилигидаги хукумат бошқаради. А. ва Б да Антигуа лей-бористлар партияси (1968), Бирлашган тараққийпарвар партия (1992), А. ва Б. фуқаролик хизмати ассоциацияси (500 аъзо), Антигуа профессионал ва ишчилар иттифоқи (1940, 10 минг аъзо), Антигуа ишчилар иттифоқи (1967, 10 минг аъзо) мавжуд. Ороллар асосан текисликдан иборат. Текисликнинг энг юқори нуқтаси — 402 м га етадиган Богти-Пик баландлигидир. Антигуанинг шим. ва шарқ-ий қисми оҳакчил ва йирик донадор қум, марказий қисми гил формациялар б-н қопланган. Антигуа о. қирғоқлари кемалар учун қулай табиий тўхташ жойларига эга. Қирғоқ бўйининг айрим қисмлари қоялар б-н қопланган. Оролларда иқлим — қуруқ ва қуёшли (бир йилда ўртача 1150 мм ёғин ёғади). Қуруқ мавсум нояб. нинг охиридан май ойининг бошигача давом этади. Табиий ўсимликлари ва ҳайвонот дунёси Антигуадан 48 км шим. да жойлашган аҳоли кам яшайдиган Барбуда о.да сақланиб қолган. Бу ясси маржон о.нинг ғарбий қисмида қўлтиқ бўлиб, унинг қўриқхона шароитида сувда сузувчи ёввойи қушларнинг кўп турлари сақланиб қолган. Оролларнинг қад. аҳолиси индейслар бўлган. Антигуа ва Редонда о.ларини 1493 й. X. Колумб ўзининг иккинчи экспедициясида кашф этган. Ороллар дастлаб Испания, Англия ва Франция мустамлакаси, 1667 й.дан бутунлай Англия мустамлакаси бўлган. Инглизлар оролда плантация хўжалигини ташкил этиб, бу ерга Африкадан нефқулларни олиб кела бошладилар. 1834 й. қулчилик бекор қилинди. 1871 й.дан 1958 й.гача Антигуа, Барбуда ва Редонда о.лари Англиянинг Шамолли ороллар мустамлакаси таркибида бўлган. 1981 й.дан мустақил давлат.
Мамлакат иқтисодиётининг асоси — хорижий сайёхлик ва қ.х. Қишлоқ хўжалиги асосан шакарқамиш, пахтанинг узун толали нави, шунингдек, тамаки, кокос пальмаси ва сабзавот етиштиришга ихтисослашган. Чорвачилик яхши ривожланмаган. Ўз озиқ-овқат маҳсулоти етишмаганлиги сабабли у четдан келтирилади. Саноати қ.х. хом ашёсини қайта ишлаш б-н банд. Ром ичимлиги, пахта ва кокос ёғи ишлаб чиқарилади. Ташқи савдодаги асосий мижозлари — АҚШ, Буюк Британия, Германия. Пул бирлиги — шарқий Кариб доллари. «Аутлет», «Нейшн» («Миллат»), «Уоркерз войс» («Ишчи овози») газ.лари нашр этилади. 1956 й.дан радиоэшиттириш, 1964 й.дан телекўрсатув ташкилотлари мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.