Antinomiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 553-b. — ziyouz.com
Antinomiya (yun. antinomia — qonunning içki ziddiyati) — mantiqiy isbotlanadigan ikki qonun, mulohaza yoki xulosa örtasidagi ziddiyat. Qad. dunyo mutafakkirlari asarlarida A. aporiya şaklida işlatilgan. 18-a. da A. haqidagi ta'limotni Kant işlab çiqdi. Uningça, inson aqli olamning mohiyatini bilmoqçi bölsa, bir-biriga zid bölgan xulosalarga keladi. Kant fikriça, şu tarzda törtta A. vujudga keladi: 1. Olam çekli va çeksiz. 2. Har bir murakkab javhar — substansiya oddiy narsalardan tuziladi va heç qanday oddiy narsa yöq. 3. Olamda erkinlik mavjud va determinizm hukmronpik keladi. 4. Olamning boş sababçisi (xudo) mavjud va olamning boş sababçisi yöq. Kantning bu ta'limoti agnostitsizm b-n boğlangan. A. real olamning dialektik ziddiyatga ega ekanligini ifodalaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АНТИНОМИЯ (юн. antinomia — қонуннинг ички зиддияти) — мантиқий исботланадиган икки қонун, мулоҳаза ёки хулоса ўртасидаги зиддият. Қад. дунё мутафаккирлари асарларида А. апория шаклида ишлатилган. 18-а. да А. ҳақидаги таълимотни Кант ишлаб чиқди. Унингча, инсон ақли оламнинг моҳиятини билмоқчи бўлса, бир-бирига зид бўлган хулосаларга келади. Кант фикрича, шу тарзда тўртта А. вужудга келади: 1. Олам чекли ва чексиз. 2. Ҳар бир мураккаб жавҳар — субстанция оддий нарсалардан тузилади ва ҳеч қандай оддий нарса йўқ. 3. Оламда эркинлик мавжуд ва детерминизм ҳукмронпик келади. 4. Оламнинг бош сабабчиси (худо) мавжуд ва оламнинг бош сабабчиси йўқ. Кантнинг бу таълимоти агностицизм б-н боғланган. А. реал оламнинг диалектик зиддиятга эга эканлигини ифодалайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.