Arğanun
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 674-b. — ziyouz.com
Arğanun ARĞANUN, arğan (arab., yun. organon) — maxsus meşlardan yönaltiriladigan havo yordamida tovuşlar yuzaga keladigan yirik musiqa çolğu asbobi. A. Yevropa va Şarq xalqlari musiqa amaliyotida qadimdan (mil. av. 4-a.) maşhur bölib, örta asr qölyozmalarida turliça tasvirlangan. Qomusçi olimlar Banu Muso bin Şokir (9-a.) va Abu Abdulloh al-Xorazmiy (Yu-a.)larning ma'lumotlariga köra, A. bir neça qoramol terisidan tayyorlangan uçta meş va ularga biriktiriluvçi 12 tadan 40 tagaça bölgan yöğoningiçka mis naylardan tarkib topgan. Meşlarga havo bir neça kişi yordamida puflab kiritilgan — pnevmatik A., havo suv bosimi yordamida sadolanuvçi — mexanik A., şuningdek har bir nayini bir kişi çalgan A. turlari bölgan. 14 — 15-a.larda A. Yevropada ança takomillaştirilib, unga klavişlar örnatilgan (q. Organ). Forobiy, al-Isfahoniy, Ibn Sino, Xusrav Değlaviy, Alişer Navoiy va b. şarq mutafakkirlarining asarlarida A. va uning ijrosidagi musiqaning estetik ta'sir imkoniyatlari tasvirlangan. 17 — 19-a.lardagi ma'lumotlarga köra, A.ning boşqaça şakllari ham şarq xalqlarida keng qöllanilgan.
Q.: Organ
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРҒАНУН, арған (араб., юн. органон) — махсус мешлардан йўналтириладиган ҳаво ёрдамида товушлар юзага келадиган йирик мусиқа чолғу асбоби. А. Европа ва Шарқ халқлари мусиқа амалиётида қадимдан (мил. ав. 4-а.) машҳур бўлиб, ўрта аср қўлёзмаларида турлича тасвирланган. Қомусчи олимлар Бану Мусо бин Шокир (9-а.) ва Абу Абдуллоҳ ал-Хоразмий (Ю-а.)ларнинг маълумотларига кўра, А. бир неча қорамол терисидан тайёрланган учта меш ва уларга бириктирилувчи 12 тадан 40 тагача бўлган йўғонингичка мис найлардан таркиб топган. Мешларга ҳаво бир неча киши ёрдамида пуфлаб киритилган — пневматик А., ҳаво сув босими ёрдамида садоланувчи — механик А., шунингдек ҳар бир найини бир киши чалган А. турлари бўлган. 14 — 15-а.ларда А. Европада анча такомиллаштирилиб, унга клавишлар ўрнатилган (қ. Орган). Форобий, ал-Исфаҳоний, Ибн Сино, Хусрав Деғлавий, Алишер Навоий ва б. шарқ мутафаккирларининг асарларида А. ва унинг ижросидаги мусиқанинг эстетик таъсир имкониятлари тасвирланган. 17 — 19-а.лардаги маълумотларга кўра, А.нинг бошқача шакллари ҳам шарқ халқларида кенг қўлланилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.