Artezian suvlari
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 649-b. — ziyouz.com
Artezian suvlari - bosim ta'sirida bölgan yer osti suvlarining bir turi, suv ötkazmaydigan qatlamlar oraliğida hosil böladi, ular oçilganda suv burği quduqlardan fontan şaklida otilib çikddi. A. s. Yevropada birinçi marta Fransiyaning Artua (lot. Artesium) provinsiyasida oçilgani uçun şu nomni olgan. Bunday quduqlar Xitoy va Misrda juda qadimdan ma'lum edi. Örta Osiyoning suğoriladigan zonasi Turon payettekisligi artezian havzalari tizimiga kiradi, uning tarkibida Sirdaryo va Amudaryo guruhlariga bölinadigan nisbatan kiçik bir qança havzalar bor. Har bir yirik artezian havzasining turli gorizontlaridagi suvlar turli xil kimyoviy tarkibga ega: öta minerallaşgan xlorid tipli şör suvlardan to kam minerallaşgan gidrokarbonat tipidagi suvlargaça uçraydi. A. s.ning birinçi turdagi suvlari, odatda, havzaning juda çuqur qismlarida joylaşgan böladi, mineral va termal suvlar manbai hisoblanadi; ikkinçisi — yuqori gorizontlarda joylaşgan bölib, yay-lovlarni suv b-n ta'minlaşda (mas, Qizilqum yaylovlari, Qarşi çöl va h. k.), içimlik suvi olişda, ekinlarni suğorişda foydalaniladi (q. Artezian quduği).
Q.: Artezian quduği
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРТЕЗИАН СУВЛАРИ - босим таъсирида бўлган ер ости сувларининг бир тури, сув ўтказмайдиган қатламлар оралиғида ҳосил бўлади, улар очилганда сув бурғи қудуқлардан фонтан шаклида отилиб чикдди. А. с. Европада биринчи марта Франциянинг Артуа (лот. Artesium) провинциясида очилгани учун шу номни олган. Бундай қудуқлар Хитой ва Мисрда жуда қадимдан маълум эди. Ўрта Осиёнинг суғориладиган зонаси Турон паеттекислиги артезиан ҳавзалари тизимига киради, унинг таркибида Сирдарё ва Амударё гуруҳларига бўлинадиган нисбатан кичик бир қанча ҳавзалар бор. Ҳар бир йирик артезиан ҳавзасининг турли горизонтларидаги сувлар турли хил кимёвий таркибга эга: ўта минераллашган хлорид типли шўр сувлардан то кам минераллашган гидрокарбонат типидаги сувларгача учрайди. А. с.нинг биринчи турдаги сувлари, одатда, ҳавзанинг жуда чуқур қисмларида жойлашган бўлади, минерал ва термал сувлар манбаи ҳисобланади; иккинчиси — юқори горизонтларда жойлашган бўлиб, яй-ловларни сув б-н таъминлашда (мас, Қизилқум яйловлари, Қарши чўл ва ҳ. к.), ичимлик суви олишда, экинларни суғоришда фойдаланилади (қ. Артезиан қудуғи).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.