Arximed
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 668-b. — ziyouz.com
Arximed (taxm. mil. av. 287 — Sira-kuza (Sitsiliya) — 212) — yunon mexanigi va matematigi. A. öşa zamonning yirik ilmiy markazi — Iskandariyada ta'lim olgan. Rimliklar Sirakuzani bosib olişi paytida öldirilgan. A. riçag qonunlarini topgan, uning nomi b-n yuritiladigan gidrostatika qonunini oçgan (q. Arximed qonuni). Mat.ga oid bir qator işlari orasida uning usuli yordamida egri çiziqlarning uzunligini hisoblab topiş, yuza va hajmlarni aniqlaş katta örin tutadi. A. ekin maydonlarini suğoriş maşinalari (q. Arximed vinti), yuklarni kötariş uçun möljallangan riçag va bloklar tizimlari, harbiy irğitiş maşinalari, qotişmalarning tarkibini suyuqlik (suv)da aniqlaş usuli va b. köp kaşfiyotlarning muallifi. Köp asarlari bizgaça yetib kelmagan.
Q.: Arximed vinti, Arximed qonuni
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АРХИМЕД (тахм. мил. ав. 287 — Сира-куза (Сицилия) — 212) — юнон механиги ва математиги. А. ўша замоннинг йирик илмий маркази — Искандарияда таълим олган. Римликлар Сиракузани босиб олиши пайтида ўлдирилган. А. ричаг қонунларини топган, унинг номи б-н юритиладиган гидростатика қонунини очган (қ. Архимед қонуни). Мат.га оид бир қатор ишлари орасида унинг усули ёрдамида эгри чизиқларнинг узунлигини ҳисоблаб топиш, юза ва ҳажмларни аниқлаш катта ўрин тутади. А. экин майдонларини суғориш машиналари (қ. Архимед винти), юкларни кўтариш учун мўлжалланган ричаг ва блоклар тизимлари, ҳарбий ирғитиш машиналари, қотишмаларнинг таркибини суюқлик (сув)да аниқлаш усули ва б. кўп кашфиётларнинг муаллифи. Кўп асарлари бизгача етиб келмаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.