Assimilyatsiya

Assimilyatsiya (lot. assimililio - birikiş, özlaştiriş, öxşatiş) — (biol.da) tirik organizmlar uçun xos bölgan moddalar almaşinuvining bir tomoni, taşqi muhitdan olinadigan moddalardan organizm uçun zarur murakkab moddalar hosil bölişi. A. — tiriklikning eng asosiy xususiyatlaridan biridir. A. jarayonida organizmning ösişi, rivojlanişi va yangilanişida energiya manbai sifatida foydalaniladigan moddalar töplanişi ta'minlanadi. Termodinamika nuqtai nazaridan organizmlar oçiq sistema bölib, ularga taşqi muhitdan energiya kelib turadi. Tirik organizmlar uçun quyoş nuri dastlabki energiya manbai hisoblanadi. Yer yuzida uçraydigan barça tirik organizmlar energiya manbalaridan foydalaniş xususiyatlariga köra avtotrof va geterotrof guruhgaajratiladi. Faqat avtotroflar (yaşil ösimliklar) quyoşning energiyasidan fotosintez jarayonida organik moddalar (uglevodlar, oqsillar, yoğlar) sintez qilişi mumkin. Xemosintezlovçi mikroorganizmlardan taşqari barça organizmlar (geterotroflar) tayyor organik moddalarni A. qiladi, ya'ni ulardan energiya manbai yoki quriliş materiali sifatida foydalanadi. A. jarayonida geterotroflar organizmida oqsillar dastlab aminokislotalargaça parçalanadi, ya'ni biologik individuallik xususiyatini yöqotadi, söngra har bir organizmning özi uçun xos bölgan oqsillar sintezlanadi. Tirik organizmda uni taş-kil etuvçi qismlarning yangilanişi parçalaniş (dissimilyatsiya) va sintezlaniş (A.) tufayli töxtovsiz davom etadi. Mas, katta yoşdagi odam organizmida oqsillar taxm. 2,5 yil davomida töliq almaşinadi. A.ning intensivligi va bu jarayonning dissimilyatsiyaga nisbati organizmlar turi hamda yoşiga boğliq. A. organizmlar ösayotgan davrda, ya'ni yoş hayvonlar organizmida, ösimliklarning butun hayoti davomida jadal keçadi. A. anabolizm jarayoniga öxşaş, lekin undan oziqning iste'mol qilinişi va organizmda oziq moddalarning töplanişi, ya'ni hujayradan taşqarida boradigan jarayonlarni ham öz içiga olişi b-n farq qiladi.