Astraxon viloyati
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 714–715-b. — ziyouz.com
Astraxon viloyati - RF tarkibidagi viloyat. Quyi Volga böyida, jan. qismi Kaspiy dengiziga tutaşadi. A. v. 1943 y. 27 dek.da taşkil etilgan. Mayd. 44,1 ming km2. Aholisi 1014 ming kişi (1999), asosan, ruslar; qozoq, tatar va ukrainlar ham yaşaydi. A.v.da 11 ma'muriy tuman, 5 şahar, 13 şaharça bor. Markazi — Astraxon ş.
A.v. Kaspiy böyi pasttekisligidagi çala çöllar, Volga-Axtuba qayiri va Volga daryosi deltasini öz içiga oladi. A.v. hududida şörxoklar, şör köllar hamda qum tepaliklari bor. Şör köllardan eng yirigi Bosqunçoq kölidir. Iqlimi keskin kontinental va juda quruq. Yanv. ning örtaça t-rasi şim. da — 10°, jan. da —6°, iyulniki esa şim. da 24° va jan. da 25°. Örtaça yillik yoğin 200 mm. Eng yirik daryosi Volga va uning tarmogi Axtuba. Tuproqlari oç kaştan şörtob va qönğir tuproqlar. Boşoqlilar, şuvoq, şöra, ötloq ösimliklari ösadi. Sayğoq, turli kemiruvçilar, sudraluvçilar, haşarotlar yaşaydi. Volgada 50 dan ziyod baliq turi uçraydi. Neft, gaz, tuz, gips kabi foydali kazilmalar bor. Volga deltasida Astraxon qöriqxonasi taşkil qilingan. A.v.da oziq-ovqat (baliq, göşt, tuz), maşinasozlik, şuningdek yoğoçsozlik va sellyuloza-qoğoz sanoati, sabzavotçilik, polizçilik, çorvaçilik rivojlangan. Yetakçi sanoat tarmoqlari — taxta tiliş, yoğoçsozlik va sellyuloza-qoğoz sanoati. Kimmatbaho osyotr va çastik baliqlari ovlanadi. Astraxondagi baliq-konserva korxonalarida baliq qayta işlanadi. A.v. da Rossiyada eng yirik bölgan Bosqunçoq tuz korxonasi işlab turibdi. A.v.da metallsozlik, kemasozlik va kema tuzatiş sanoati korxonalari, kön z-di va möyna f-kasi mavjud. Qamiş plitalar işlab çiqaruvçi z-d bor. Buğdoy, kuzgi javdar, yem-xaşak, poliz ekinlari ekiladi. Çorvaçilikda göşt-jun qöyçiligi va göşt-sut qoramolçiligi rivojlangan. Transportda yetakçi örinni dengiz transporti egallaydi. Volga va uning öng tarmoği Baxtemir daryo transportida muhim ahamiyatga ega. A.v. temir yöl orqali Rossiyaning boşqa r-nlari b-n boğlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АСТРАХОН ВИЛОЯТИ - РФ таркибидаги вилоят. Қуйи Волга бўйида, жан. қисми Каспий денгизига туташади. А. в. 1943 й. 27 дек.да ташкил этилган. Майд. 44,1 минг км2. Аҳолиси 1014 минг киши (1999), асосан, руслар; қозоқ, татар ва украинлар ҳам яшайди. А.в.да 11 маъмурий туман, 5 шаҳар, 13 шаҳарча бор. Маркази — Астрахон ш.
А.в. Каспий бўйи пасттекислигидаги чала чўллар, Волга-Ахтуба қайири ва Волга дарёси дельтасини ўз ичига олади. А.в. ҳудудида шўрхоклар, шўр кўллар ҳамда қум тепаликлари бор. Шўр кўллардан энг йириги Босқунчоқ кўлидир. Иқлими кескин континентал ва жуда қуруқ. Янв. нинг ўртача т-раси шим. да — 10°, жан. да —6°, июлники эса шим. да 24° ва жан. да 25°. Ўртача йиллик ёғин 200 мм. Энг йирик дарёси Волга ва унинг тармоги Ахтуба. Тупроқлари оч каштан шўртоб ва қўнғир тупроқлар. Бошоқлилар, шувоқ, шўра, ўтлоқ ўсимликлари ўсади. Сайғоқ, турли кемирувчилар, судралувчилар, ҳашаротлар яшайди. Волгада 50 дан зиёд балиқ тури учрайди. Нефть, газ, туз, гипс каби фойдали казилмалар бор. Волга дельтасида Астрахон қўриқхонаси ташкил қилинган. А.в.да озиқ-овқат (балиқ, гўшт, туз), машинасозлик, шунингдек ёғочсозлик ва целлюлоза-қоғоз саноати, сабзавотчилик, полизчилик, чорвачилик ривожланган. Етакчи саноат тармоқлари — тахта тилиш, ёғочсозлик ва целлюлоза-қоғоз саноати. Кимматбаҳо осётр ва частик балиқлари овланади. Астрахондаги балиқ-консерва корхоналарида балиқ қайта ишланади. А.в. да Россияда энг йирик бўлган Босқунчоқ туз корхонаси ишлаб турибди. А.в.да металлсозлик, кемасозлик ва кема тузатиш саноати корхоналари, кўн з-ди ва мўйна ф-каси мавжуд. Қамиш плиталар ишлаб чиқарувчи з-д бор. Буғдой, кузги жавдар, ем-хашак, полиз экинлари экилади. Чорвачиликда гўшт-жун қўйчилиги ва гўшт-сут қорамолчилиги ривожланган. Транспортда етакчи ўринни денгиз транспорти эгаллайди. Волга ва унинг ўнг тармоғи Бахтемир дарё транспортида муҳим аҳамиятга эга. А.в. темир йўл орқали Россиянинг бошқа р-нлари б-н боғланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.