Astrofotografiya
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 731-b. — ziyouz.com
Astrofotografiya (ostro... va fotografiya) — astronomik kuzatuvlar usuli; osmon yoritqiçlarini fotografik yöl b-n suratga olişga asoslangan. A. kosmik jismlarning nisbiy koordinatalari va harakatlarini aniqlaş, parallakat ölçaş, Quyoşning töla tutilişi paytlarida Eynşteyn effektii» kuzatiş va b. qator masalalar b-n şuğullanadi, astrofizika, yulduz astronomiyasi va osmon mexanikasiga oid zarur ma'lumotlarni beradi. Teleskop yordamida közga körinmaydigan juda xira kosmik jismlarni ham fotografik yöl b-n suratga oliş mumkin. Ultrabinafşa va infraqizil nurlarga juda sezgir fotoemulsiya ixtiro qilinganidan keyin Koinotni örganişga keng yöl oçildi. Bir vaqtning özida bir qança kosmik jismlar yoki obyektning töla tasvirini oliş fotografik kuzatiş usulining muhim xususiyatlaridan biridir. Fotosurat olingandan keyin uni sinçiklab örganib, yulduzlar xaritasi va katalogi, Quyoş, Oy, sayyoralar, kometalar, tumanliklar, galaktikalar va b. kosmik jismlar haqida yangi-yangi ma'lumotlar olinadi. Fotografiya, dastlab, Quyoş va Oyning suratini olişda işlatildi. Quruq fotoemulsiya paydo bölganidan sönggina yulduz va tumanliklarning fotosuratini oliş imkoniyati tuğildi. 1891 y.da fotografik usul b-n birinçi kiçik sayyora oçildi.
Kometa va asteroidlarning deyarli hammasi A. usuli b-n kaşf qilinadi. Fotografik usulning astrofizikada qöllanişi muhim ma'lumotlarni olişga va uning keskin rivojlanişiga imkon berdi. Yulduz qançalik ravşan bölsa, fototasvirning diametri şunçalik katta va qoramtir böladi. Fotografiyaning bu xususiyati tu-fayli fotometriya paydo böldi (q. Astrofotometriya).
Q.: Astrofotometriya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АСТРОФОТОГРАФИЯ (остро... ва фотография) — астрономик кузатувлар усули; осмон ёритқичларини фотографик йўл б-н суратга олишга асосланган. А. космик жисмларнинг нисбий координаталари ва ҳаракатларини аниқлаш, параллакат ўлчаш, Қуёшнинг тўла тутилиши пайтларида Эйнштейн эффектии» кузатиш ва б. қатор масалалар б-н шуғулланади, астрофизика, юлдуз астрономияси ва осмон механикасига оид зарур маълумотларни беради. Телескоп ёрдамида кўзга кўринмайдиган жуда хира космик жисмларни ҳам фотографик йўл б-н суратга олиш мумкин. Ультрабинафша ва инфрақизил нурларга жуда сезгир фотоэмульсия ихтиро қилинганидан кейин Коинотни ўрганишга кенг йўл очилди. Бир вақтнинг ўзида бир қанча космик жисмлар ёки объектнинг тўла тасвирини олиш фотографик кузатиш усулининг муҳим хусусиятларидан биридир. Фотосурат олингандан кейин уни синчиклаб ўрганиб, юлдузлар харитаси ва каталоги, Қуёш, Ой, сайёралар, кометалар, туманликлар, галактикалар ва б. космик жисмлар ҳақида янги-янги маълумотлар олинади. Фотография, дастлаб, Қуёш ва Ойнинг суратини олишда ишлатилди. Қуруқ фотоэмульсия пайдо бўлганидан сўнггина юлдуз ва туманликларнинг фотосуратини олиш имконияти туғилди. 1891 й.да фотографик усул б-н биринчи кичик сайёра очилди.
Комета ва астероидларнинг деярли ҳаммаси А. усули б-н кашф қилинади. Фотографик усулнинг астрофизикада қўлланиши муҳим маълумотларни олишга ва унинг кескин ривожланишига имкон берди. Юлдуз қанчалик равшан бўлса, фототасвирнинг диаметри шунчалик катта ва қорамтир бўлади. Фотографиянинг бу хусусияти ту-файли фотометрия пайдо бўлди (қ. Астрофотометрия).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.