Atmosfera jarayonlari
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 755–756-b. — ziyouz.com
Atmosfera jarayonlari - atmosferaning bir tekis isimasligi va unda baroklinlikning (bir xil ziçlik va soliştirma hajmga ega bölgan yuzalarning izobarik yuzalar b-n mos tuşmasligi) rivojlanişi tufayli paydo böladigan jarayonlar. A. j. natijasida atmosferaning umumiy sirkulyatsiyasi va bir qança mahalliy (lokal) sirkulyatsiyalar vujudga keladi. Atmosfera galayonlari —siklon va antitsiklon tufayli atmosfera umumiy sirkulyatsiyasi Yer şarining turli kengliklari va hududlari örtasida havo almaşinuvini keltirib çiqaradi. Radiatsion şaroitlar va siklonlar faoliyati ta'sirida atmosfera alohida havo massalariga bölinadi, ularning aralaşib ketiş xususiyatlari özgaradi, issiq va sovuq havo massalari orasida esa kambar ötiş zonasi — atmosfera frontlari vujudga keladi. A. j. katta geografik maydonlarda ob-havo tartibotini belgilaydi. Mas, Örta Osiyo hududiga sovuq havo oqimining bostirib kirişi hatto yilning issiq fasllarida ham sovuq va nam ob-havoni jan. siklonlarning kuçişi issiq va nam, antitsiklonlarning ötişi quruq va oçiq ob-havoni vujudga keltiradi (q. Atmosfera sirkulyatsiyasi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АТМОСФЕРА ЖАРАЁНЛАРИ - атмосферанинг бир текис исимаслиги ва унда бароклинликнинг (бир хил зичлик ва солиштирма ҳажмга эга бўлган юзаларнинг изобарик юзалар б-н мос тушмаслиги) ривожланиши туфайли пайдо бўладиган жараёнлар. А. ж. натижасида атмосферанинг умумий циркуляцияси ва бир қанча маҳаллий (локал) циркуляциялар вужудга келади. Атмосфера галаёнлари —циклон ва антициклон туфайли атмосфера умумий циркуляцияси Ер шарининг турли кенгликлари ва ҳудудлари ўртасида ҳаво алмашинувини келтириб чиқаради. Радиацион шароитлар ва циклонлар фаолияти таъсирида атмосфера алоҳида ҳаво массаларига бўлинади, уларнинг аралашиб кетиш хусусиятлари ўзгаради, иссиқ ва совуқ ҳаво массалари орасида эса камбар ўтиш зонаси — атмосфера фронтлари вужудга келади. А. ж. катта географик майдонларда об-ҳаво тартиботини белгилайди. Мас, Ўрта Осиё ҳудудига совуқ ҳаво оқимининг бостириб кириши ҳатто йилнинг иссиқ фаслларида ҳам совуқ ва нам об-ҳавони жан. циклонларнинг кучиши иссиқ ва нам, антициклонларнинг ўтиши қуруқ ва очиқ об-ҳавони вужудга келтиради (қ. Атмосфера циркуляцияси).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.