Avreliy Avgustin

Avgustin Avreliy AVGUSTIN Avreliy, Avliyo Avgustin (Augustinus Sanctus) (354, Tagast ş., Şim. Afrika — 430, Gippon ş., Şim. Afrika) — xristian dini ilohiyotçisi, «çerkov otalari»dan, adib, faylasuf. Katolitsizm aqidalarining şakllanişiga ta'sir körsatgan. Gippon ş. uskufi (yepiskopi) martabasiga erişgan. Diniy-falsafiy ruhdagi qator va'z va risolalari saqlanib qolgan. Ulardan maşhurlari: 1) «Tavba» (400 y.); 2) «Ilohiy şahar haqida» (413-427y.lar; 22 kitobdan iborat). «Ilohiy şahar haqida» asarining yozilişiga Rim imperiyasi poytaxti gotlar tomonidan bosib olinib, vayron qilinişi turtki böldi. Asarda bu vayrongarçilik rimliklar asrlar mobaynida özga xalqlarga nisbatan ötkazgan bosqinçilik va zuravonlik siyosati uçun xudo tomonidan yuborilgan jazo sifatida talqin qilinadi. Asarning 10 ta kitobi Rim tarixiga, 12 ta kitobi insonlar jamiyati va davlatning mohiyatiga bağişlangan. A. dunyoni ikki saltanatga böladi: 1) «zamin şahri» — yovuzlik, zöravonlik va şayton saltanati; 2)»ilohiy şahar» — ezgulik va rahmon saltanati. Birinçisi — inson xudbinligi asosiga qurilgan va ilohiylikni rad etadi, ikkinçisi — ilohiy mehr asosiga qurilgan bölib, insonning moddiy ehtiyojlardan yuz ögirişini taqozo qiladi. A. ta'limotiga köra, «ilohiy şahar» ning yer yuzidagi timsoli masihiy çerkovidir, unga samoviy çerkovga tayyorgarlik vositasi sifatida qaralmoği lozim. A. qadimgi yunon muşriklik davri qadriyatlarini masihiylik nuqtai nazaridan keskin tanqid qiladi, inson öz irodasi b-n ezgulikka erişa olmaydi, inson gunohlardan faqat xudoning inoyati va çerkov tufayli foriğ böladi, deb hisoblaydi. A. fikriga köra, «yagona tangri barça gözallikning haqiqati va eng oliy gözalliqdir». A. «e'tiqodsiz bilim ham, haqiqat ham yöq», deb hisobladi. A. ta'limoti Yevropada deyarli ming yil davomida ilm-fanning çerkovga tobe holda qolişiga muayyan darajada nazariy zamin böldi va çerkov hokimiyatining qudratli kuçga aylanişiga kömaklaşdi.